Bəzən bir insan haqqında danışmaq üçün onun özünü deyil, gördüyü işi göstərmək kifayətdir

Əgər insan doğru-düzgün bir yoldadırsa, gec-tez bunun qiymətini zaman özü verir. Çünki vəzifələr dəyişir, kabinetlərin qapıları açılıb-bağlanır, titullar gəlir-gedir, amma insanın gördüyü iş və cəmiyyətdə yaratdığı münasibət qalır.

Bir həqiqət də var: rəhbərliyi insana tutduğu vəzifə vermir, insan özü tutduğu vəzifəyə rəhbərlik mədəniyyəti gətirir.

Vəzifə kreslodur, rəhbərlik isə xarakter.

Kresloda hər kəs otura bilər. Amma həmin kresloda oturarkən insanın özünü necə aparması, tabeliyində olanlara, xəstələrə, onların valideynlərinə, həmkarlarına, cəmiyyətə münasibəti artıq onun şəxsi keyfiyyətlərindən xəbər verir. Məhz bu baxımdan Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktoru, tibb üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Aynur Poluxova haqqında düşünərkən, məncə, ilk növbədə onun haqqında deyil, rəhbərlik etdiyi sahə və gördüyü işlər haqqında danışmaq lazımdır. Çünki bəzən insanı tərifləməyə ehtiyac qalmır. İş özü danışır.

İNSANI VƏZİFƏSİ DEYİL, ƏMƏLİ TANIDIR

Aynur Poluxovanın peşə yolu haqqında açıq mənbələrdə kifayət qədər məlumat var. O, 1996-cı ildə Azərbaycan Tibb Universitetinin Pediatriya fakültəsini M.Ə.Rəsulzadə adına təqaüdlə və fərqlənmə diplomu ilə bitirib, daha sonra neonatologiya üzrə klinik ordinatura keçib. 2000-ci ildən pedaqoji və elmi fəaliyyətlə məşğul olub, assistentlikdən dosentliyə qədər yüksəlib. 2007-ci ildə tibb üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi, 2013-cü ildə dosent elmi adı alıb. 2023-cü ilin dekabrından K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktorudur. Bunlar sadəcə bioqrafik məlumatlar deyil.

Bunlar bir insanın hansı yoldan keçərək rəhbər vəzifəyə gəldiyini göstərən faktlardır. Əgər bir insanın arxasında illərlə davam edən elmi-pedaqoji fəaliyyət, ixtisaslaşma, tibbi təcrübə, elmi məqalələr, konfranslar, tədris fəaliyyəti və peşəkar inkişaf dayanırsa, o zaman onun rəhbərliyə gəlməsini yalnız “vəzifə sahibi olmaq” kimi təqdim etmək ən azı ədalətsiz yanaşma olar. Çünki rəhbərliyin də məktəbi var.

Və bu məktəbin ilk dərsi peşəkarlıqdır.

PEDİATRİYA SAHƏSİ SADƏ RƏHBƏRLİK SAHƏSİ DEYİL

Bir şeyi xüsusi vurğulamaq lazımdır: söhbət adi bir idarəetmə qurumundan getmir.

Söhbət uşaqların sağlamlığından gedir. Burada hər qərarın arxasında bir uşaq, bir ana, bir ata, bir ailənin narahatlığı dayanır.

Pediatriyada rəqəmlərin arxasında insanlar var. Bir statistik göstəricinin arxasında bir uşağın taleyi dayanır.

Bir tibbi qərarın arxasında valideynin ümidi dayanır. Ona görə də bu sahədə rəhbərliyin ölçüsü yalnız inzibati göstəricilərlə müəyyən edilə bilməz. Burada peşəkarlıqla yanaşı, məsuliyyət, səbir, insan münasibəti və qərarvermə qabiliyyəti də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Aynur Poluxovanın peşə fəaliyyətinə nəzər salanda isə onun əsas istiqamətlərindən birinin məhz pediatriya və neonatologiya olduğu görünür. Onun 70-dən artıq elmi işinin, dərslik, dərs və metodik vəsait müəllifliyinin, çoxsaylı elmi konfrans və beynəlxalq tədbirlərdə iştirakının olduğu rəsmi bioqrafiyasında qeyd edilir.

Deməli, qarşımızda təsadüfən səhiyyə sisteminə gəlmiş və təsadüfən rəhbər kreslosunda oturmuş bir insan portreti yoxdur. Əksinə, uzun illər səhiyyə və elm sistemində çalışan bir mütəxəssis var.

RƏHBƏRİN ƏN BÖYÜK İMTAHANI İNSANLARLA MÜNASİBƏTİDİR

Mən həmişə belə düşünmüşəm: rəhbərin kabinetində onun vəzifəsi görünür, kabinetdən çıxanda isə xarakteri. İnsanın həqiqi rəhbərliyi tabeliyində olanlarla danışanda üzə çıxır. Çünki rəhbərin özündən yuxarıda olanlara münasibəti ilə özündən aşağıda olanlara münasibəti arasında fərq varsa, orada rəhbərlikdən yox, vəzifə asılılığından danışmaq olar. Əsl rəhbər isə hamıya insan kimi yanaşmağı bacarmalıdır. Bu baxımdan Aynur Poluxova haqqında danışanların diqqət çəkdiyi əsas məqamlardan biri onun sadə, ünsiyyətcil və insanlara münasibətdə açıq olmasıdır.

Əlbəttə, hər bir vəzifə sahibinin fəaliyyəti tənqid oluna bilər. Hətta tənqid olunmalıdır. Amma tənqidlə qaralama arasında böyük fərq var.

Tənqid fakt tələb edir. Qaralama isə hökm. Tənqid problemin yerini göstərir. Qaralama isə insanın özünü hədəfə çevirir. Bunu bir-birindən ayırmağı bacarmalıyıq.

AYNUR POLUXOVANI MÜDAFİƏ ETMƏK NƏ DEMƏKDİR?

Burada bir məsələyə də aydınlıq gətirmək istəyirəm. Aynur Poluxovanı müdafiə etmək o demək deyil ki, onun fəaliyyətində heç bir çatışmazlıq ola bilməz.

Belə yanaşma jurnalistika da deyil, sağlam ictimai mövqe də.

İstənilən rəhbər, istənilən qurum kimi, onun fəaliyyəti də ictimai nəzarətdən kənarda qala bilməz. Amma başqa bir prinsip də var:

İttiham edən sübut etməlidir. Əgər hər hansı media qurumu və ya sosial şəbəkə istifadəçisi konkret olaraq qanun pozuntusu, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, maliyyə pozuntusu və ya digər ciddi iddia irəli sürürsə, bunun qarşısına konkret fakt, sənəd və yoxlanılmış məlumat qoyulmalıdır.

“Deyirlər...” “Eşitmişik...” “Belə bir məlumat var...” “Guya...” Bu sözlər jurnalistikanın faktı deyil. Bunlar yalnız araşdırmanın başlanğıcı ola bilər. Məhz burada Azərbaycan mediasının məsuliyyəti başlayır. Çünki vəzifəli şəxsi tənqid etmək asandır. Onun haqqında başlıq yazmaq asandır.

Sosial şəbəkədə bir cümlə ilə hökm çıxarmaq isə lap asandır. Çətin olan isə faktı yoxlamaqdır.

BƏS NİYƏ BƏZİLƏRİ İNSANI YOX, VƏZİFƏNİ HƏDƏFƏ ALIR?

Bu gün Azərbaycan informasiya məkanında qəribə bir tendensiya müşahidə olunur. Bir vəzifəli şəxslə bağlı hər hansı problem ortaya çıxanda bəzən həmin sahədə çalışan başqa insanların da adı müxtəlif ittihamlarla yanaşı çəkilir. Sanki bir yerdə problem varsa, bütün sistem avtomatik olaraq günahkardır. Bu isə sağlam məntiq deyil.

Əgər bir məmur qanun pozuntusuna yol veribsə, onu tənqid etmək lazımdır. Əgər başqa bir məmur öz vəzifəsini vicdanla yerinə yetirirsə, onu da eyni ittihamın içərisinə salmaq olmaz. Birinin günahı digərinin günahına çevrilə bilməz.

Bu, ədalətin ən sadə prinsipidir. Təəssüf ki, bəzən ictimai müzakirələrdə məhz bu prinsip unudulur.

EL GÖZÜ TƏRƏZİDİR

Atalarımız boşuna deməyib: “El gözü tərəzidir.”

Bu sözün böyük mənası var. Çünki insanı yalnız yazılanlar deyil, yaşadığı mühit də qiymətləndirir. Bir rəhbər haqqında illərlə formalaşan münasibəti bir neçə anonim yazı ilə dəyişmək mümkün deyil. Əgər bir insanın peşəkar fəaliyyəti, elmi fəaliyyəti, rəhbərlik etdiyi müəssisənin işi, həmkarları ilə münasibəti və ictimai davranışı barədə faktlar varsa, həmin faktların hamısı birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Bu gün K.Y. Fərəcova adına Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunin fəaliyyətinə dair açıq məlumatlara baxdıqda da müxtəlif elmi, beynəlxalq və institusional layihələrin həyata keçirildiyini görmək mümkündür. Məsələn, 2026-cı ilin fevralında Yaponiyanın “Digital Knowledge” şirkətinin nümayəndə heyətinin institutda səfəri zamanı rəqəmsal sistemlər, elektron tibbi qeydiyyat, telemedisin və tibb bacılarının rəqəmsal təhsili məsələləri müzakirə olunub. İnstitutun direktoru Aynur Poluxova müəssisədə tətbiq olunan rəqəmsal imkanlarla bağlı təqdimat edib. Bunlar böyük və ya kiçik faktlar ola bilər. Amma jurnalistika faktların cəmindən yaranır.

İŞİ GÖRMƏDƏN İNSAN HAQQINDA HÖKM ÇIXARMAQ OLMAZ

2024-cü ildə Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyində olan elmi-tədqiqat institut və mərkəzlərinin fəaliyyətinə dair keçirilmiş iclasda Elmi-Tədqiqat Pediatriya İnstitutunun direktoru Aynur Poluxovanın da hesabatı dinlənilib. Həmin tədbirdə səhiyyə sisteminin qarşıdakı vəzifələri, idarəçilik strategiyası, tibbi xidmətlərin əlçatanlığının artırılması və digər məsələlər müzakirə olunub. Bu faktın özü bir şeyi göstərir: İnstitutun fəaliyyəti dövlət səhiyyə sisteminin ümumi idarəçilik və qiymətləndirmə mexanizmləri daxilindədir. Onda sual yaranır:

Nə üçün bu fəaliyyətə qiymət verərkən yalnız neqativ iddialar axtarılmalıdır?

Nə üçün görülən işlər də eyni obyektivliklə araşdırılmasın?

Nə üçün uğur haqqında danışmaq jurnalistikanın vəzifəsi hesab edilməsin?

Jurnalistikanın işi yalnız “tutmaq” deyil. Jurnalistikanın işi həqiqəti tapmaqdır. Həqiqət bəzən tənqid olur. Bəzən müdafiə.

Bəzən isə hər ikisinin ortasında dayanır.

“MƏN XALQIMIN XİDMƏTÇİSİYƏM”

Dövlət idarəçiliyində ən vacib anlayışlardan biri xidmətdir. Vəzifə xalqa xidmət vasitəsidir. Vəzifənin özü məqsədə çevriləndə problem başlayır.

Çünki vəzifəni məqsəd hesab edən insan onu itirəndə hər şeyi itirmiş kimi olur. Xidməti məqsəd hesab edən insan isə vəzifəni dəyişsə də, öz işini davam etdirir.

Məhz buna görə dövlət qulluqçusunun, səhiyyə rəhbərinin, alim-həkimin qiyməti onun kreslosu ilə yox, kreslodan kənarda daşıdığı məsuliyyətlə ölçülməlidir.

Prezident İlham Əliyevin dövlət idarəçiliyi ilə bağlı dəfələrlə vurğuladığı “xalqa xidmət” prinsipi də məhz bu məntiqə söykənir.

Bu prinsip yalnız dövlət başçısına aid deyil. Bu, bütün dövlət idarəçiliyinin mənəvi ölçüsüdür.

Hər kəs öz vəzifəsində bu məsuliyyətin öz payını daşımalıdır.

ƏDALƏTSİZLİK CƏMİYYƏTİN ƏN TƏHLÜKƏLİ VİRUSUDUR

Məni ən çox narahat edən isə konkret bir şəxsin müdafiəsindən daha çox, cəmiyyətdə ədalətsiz yanaşmanın adiləşməsi ehtimalıdır.

Bu gün bir insanı heç bir fakt olmadan ittiham edirik. Sabah başqa birini. Bir müddət sonra isə ittihamın özü faktın yerini tutur.

Beləliklə, cəmiyyət həqiqəti yox, səs-küyü dinləməyə başlayır. Bu, təhlükəlidir. Çünki şər sürətlə yayılır, həqiqət isə sübut tələb edir.

Ona görə hər bir media qurumu, hər bir jurnalist, hər bir sosial şəbəkə istifadəçisi özünə sual verməlidir: Mən yazdığım sözün məsuliyyətini daşıya bilərəmmi?

Əgər cavab “bəli”dirsə - yaz.

Faktın varsa -  yaz.

Sənədin varsa - yaz.

Konkret problemin varsa - yaz.

Amma yalnız eşitdiyinə, ehtimala və kiminsə şəxsi marağına əsaslanırsansa, dayan. Çünki bir insanın nüfuzuna vurulan zərərin bəzən geri dönüşü olmur.

AYNUR POLUXOVA HAQQINDA YAZMAĞA EHTİYAC VARMI?

Əslində, yox. Əgər onun gördüyü işlər danışırsa, ayrıca tərifə nə ehtiyac? Əgər rəhbərlik etdiyi müəssisənin fəaliyyətinə baxmaq kifayətdirsə, əlavə sözə nə ehtiyac? Əgər onun peşə yolu ortadadırsa, daha nə deyək?

Bəlkə də ən düzgün yol elə budur: İnsanı tərifləməkdənsə, onun işinə baxaq. Çünki iş yalan danışmır. Sənəd yalan danışmır.

Elmi fəaliyyət yalan danışmır. İllərlə formalaşmış peşəkar yol yalan danışmır. Və nəhayət, zaman yalan danışmır.

SON SÖZ ƏVƏZİ: İNSANI VƏZİFƏSİNDƏN ƏVVƏL İNSANLIĞI İLƏ ÖLÇƏK

Aynur Poluxovanın fəaliyyəti ilə bağlı müsbət ictimai mövqenin mövcud olduğunu söyləmək olar. Amma bu mövqenin ən sağlam dayağı kor-koranə tərif yox, faktlara əsaslanan qiymətləndirmədir. Onun rəhbərlik etdiyi institutun fəaliyyəti, elmi işləri, pediatriya və neonatologiya sahəsindəki peşəkar təcrübəsi, beynəlxalq əməkdaşlıqları və idarəçilik fəaliyyəti bu qiymətləndirmənin əsas predmetidir. Buna görə də kiminsə Aynur Poluxovanı tənqid etməsi bizi narahat etmir.

Əksinə, əsaslı tənqid varsa, dinlənilməlidir. Amma ittiham varsa - sübut edilməlidir.

Şübhə varsa -  araşdırılmalıdır. İddia varsa - qarşı tərəfin mövqeyi alınmalıdır. Və heç bir halda insanın adı fakt olmadan hökmə çevrilməməlidir.

Çünki biz bu gün yalnız Aynur Poluxovanın haqqını müzakirə etmirik. Biz əslində cəmiyyətin haqqını müzakirə edirik: həqiqəti bilmək haqqını.

Ədalətli cəmiyyət o cəmiyyət deyil ki, heç kim tənqid olunmur. Ədalətli cəmiyyət odur ki, heç kim sübutsuz ittiham olunmur.

Ona görə də bir daha deyirəm: İnsanı vəzifəsinə görə yox, vəzifəsində göstərdiyi insanlığa görə qiymətləndirək.

Vəzifə müvəqqətidir.

Ad qalır. Əməl qalır. İnsanlara göstərilən münasibət qalır.

Və nəhayət, tarix qarşısında insanın öz vicdanı qalır.

El gözü tərəzidir. Zaman isə daha dəqiq tərəzi. Qoy hər kəs öz əməli ilə çəkilsin.

Çünki doğru yolda olan insanın ən böyük müdafiəçisi nə məqalədir, nə tərif, nə də kiminsə sözü.

Onun ən böyük müdafiəçisi gördüyü işdir.