Ömrünü cəmiyyətə xidmət missiyasına çevrilən MƏMUR

(157 saylı MİS-in rəisi Rafael Tağıyev haqqında bədii-publisistik oçerk)

"İnsan haqqında ən böyük qiyməti onun vəzifəsi yox, arxasınca söylənilən söz verir."

Bəzən cəmiyyət o qədər mənfi xəbərlərin içində yaşayır ki, yaxşı insanlar haqqında danışmaq sanki qəribə görünür. Səhərdən axşamadək eşitdiyimiz xəbərlər əsasən korrupsiya, qanunsuzluq, sosial narazılıq, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə, məmur-vətəndaş qarşıdurmaları barədə olur. Elə bil yaxşılıq artıq xəbər deyil, vicdan isə gündəlik həyatın adi xüsusiyyəti yox, nadir hadisəyə çevrilib.

Halbuki cəmiyyət yalnız nöqsanların göstərilməsi ilə inkişaf etmir. Onun sağlamlaşması üçün nümunələr də lazımdır. İnsanlara göstərmək lazımdır ki, dövlət qulluğunda elə şəxslər də var ki, vəzifəni şəxsi üstünlük deyil, ictimai məsuliyyət kimi qəbul edirlər.

Bu yazı belə adamlardan biri haqqında müəllif müşahidələrinin və onu yaxından tanıyan insanların söylədiklərinin işığında qələmə alınmış publisistik düşüncələrdir.

Söhbət 3 saylı Xüsusi Təyinatlı Mənzil-Kommunal Təsərrüfatı Birliyinin 157 saylı Mənzil İstismar Sahəsinin rəisi Rafael Tağıyevdən gedir.

İnsan ömrünün həqiqi sərvəti onun bank hesabında deyil. Bəzən ömrün ən böyük qazancı bir qocanın duasında, bir uşağın təbəssümündə, bir ailənin minnətdarlığında yaşayır.

Pul zamanla xərclənir.

Vəzifə dəyişir.

Səlahiyyət bitir.

Ancaq insanın qazandığı etibar uzun illər yaşayır.

Məhz buna görə də xalq arasında belə bir fikir dolaşır: bəzi adamların var-dövləti sayla ölçülür, bəzilərinin isə hörməti...

Hörmət isə pulla əldə edilmir.

O, illərlə formalaşır.

İnsanların yaddaşında toplanır.

Sonra da görünməyən bir sərvətə çevrilir.

Rafael Tağıyevi yaxından tanıyan insanların söylədiklərində ən çox təkrarlanan sözlərdən biri də məhz "hörmət" ifadəsidir.

Kimsə onun sadəliyindən danışır.

Başqası insanlara münasibətindən.

Digəri isə idarəçilik bacarığından.

Bu fikirlər müxtəlif adamlara məxsus olsa da, onların ortaq nöqtəsi birdir:

"İnsanlığı vəzifəsindən qabaqdadır."

Rəhbərlik etmək bəzən əmrlər vermək kimi başa düşülür.

Əslində isə rəhbərlik hər gün onlarla fərqli insanın problemini dinləməkdir.

Hər müraciətin arxasında bir ailə dayanır.

Bir narahatlıq dayanır.

Bir ümid dayanır.

İdarəçi həmin ümidləri doğrultmağa çalışanda vəzifə kabinet divarlarından çıxaraq insanların həyatına daxil olur.

Məhz bu məqam rəhbəri adi idarəçidən fərqləndirir.

Rafael Tağıyev haqqında danışanların söylədiklərinə görə, o, təkcə sənədlərlə işləyən rəhbər deyil.

İnsanlarla işləməyi bacaran rəhbərdir.

Dinləməyi bacaran rəhbərdir.

Ən əsası isə tələsmədən qərar verməyi bacaran rəhbərdir.

Bu gün dövlət idarəçiliyində ən çətin məsələ qanunu tətbiq etməklə insanlığı qorumaq arasında düzgün tarazlığı tapmaqdır.

Bir çox hallarda sərtlik asan görünür.

Çətin olan isə insanı qırmadan problemi həll etməkdir.

Müəlliflə söhbət edən tanınmış jurnalistlərdən biri Rafael Tağıyev barədə maraqlı bir fikir söyləmişdi.

Onun sözlərinə görə, Rafael müəllim ilk növbədə dinləməyi bacarır.

Mübahisəyə tələsmir.

İnsanlara izah etməyə çalışır.

Əgər məsələni sözlə həll etmək mümkündürsə, bunu inzibati tədbirlərdən üstün tutur.

Bu xüsusiyyət hər rəhbərdə olmur.

Çünki izah etmək səbir tələb edir.

Səbir isə rəhbərlik məktəbinin ən ağır imtahanlarından biridir.

Müasir idarəçilik təkcə qanunları bilmək deyil.

Psixologiyanı da bilməkdir.

İnsan xarakterini anlamaqdır.

Münaqişəni böyütmədən aradan qaldırmaqdır.

Bu keyfiyyətlər bəzən heç bir diplomda yazılmır.

Onlar həyat məktəbində formalaşır.

Rafael Tağıyev haqqında eşidilən fikirlər göstərir ki, onun idarəçilik üslubunda məhz bu məktəbin izləri hiss olunur.

Kabinetə daxil olan vətəndaş əvvəlcə məmur yox, insan görmək istəyir.

Əgər qarşısında onu dinləyən adam varsa, problemin yarısı artıq həll olunmuş sayılır.

Bu isə dövlət-vətəndaş münasibətlərində ən vacib körpüdür.

İnsan həyatda iki cür iz qoyur.

Biri asfaltın üstündə qalır.

O biri insanların yaddaşında.

Asfalt illər keçdikcə yenilənir.

Yaddaş isə nəsildən-nəslə ötürülür.

Ona görə də insan haqqında danışarkən ilk növbədə onun tikdiyi binalar yox, qurduğu münasibətlər xatırlanır.

Bu münasibətlərin əsasında dürüstlük dayananda hörmət də davamlı olur.

İNSANIN ƏN BÖYÜK SƏRVƏTİ

Bəzən bir insanı tanımaq üçün onun haqqında yazılanlara deyil, onun haqqında danışan insanların gözlərinə baxmaq kifayət edir. Söz yalan danışa bilər, baxış isə çox nadir hallarda.

Rafael Tağıyevin adı çəkiləndə həmsöhbətlərimizin əksəriyyətinin səsində qəribə bir arxayınlıq hiss olunurdu. Onlar sanki hansısa yüksək vəzifəli şəxsdən yox, uzun illər tanıdıqları etibarlı bir qonşudan, çətin gündə qapısını döyə biləcəkləri bir dostdan danışırdılar.

Bu isə təsadüfi deyil.

Çünki insanın cəmiyyətdə qazandığı nüfuz bir gündə yaranmır.

O, uzun illər ərzində verilən qərarların, tutulmuş mövqelərin, qorunmuş prinsiplərin və insanlara göstərilən münasibətin nəticəsi olur.

Ən çətin dövrlərdə belə öz ləyaqətini qorumağı bacaran adamlar zaman keçdikcə vəzifələrindən daha böyük ad qazanırlar.

El arasında belə adamlara "sözünün sahibi" deyirlər.

Bu ifadənin arxasında təkcə etibar deyil, həm də mənəvi məsuliyyət dayanır.

Dövlət idarəçiliyində işləyən hər bir şəxs əslində hər gün iki imtahan verir.

Birincisi qanun qarşısında.

İkincisi vicdan qarşısında.

Qanunun hökmünü sənədlər müəyyən edir.

Vicdanın hökmünü isə insanın özü.

Elə buna görə də eyni vəzifədə çalışan iki adam tamamilə fərqli iz buraxa bilir.

Birinin adı yalnız möhür vurduğu sənədlərdə qalır.

Digərinin adı isə insanların yaddaşında yaşayır.

Müəlliflə söhbət edənlər Rafael Tağıyevi daha çox ikinci kateqoriyaya aid edirdilər.

Onların fikrincə, o, vəzifəsini yalnız inzibati səlahiyyət kimi deyil, ictimai etimad kimi qəbul edən rəhbərlərdən biridir.

Dövlət qulluqçusu olmaq bəzən görünməyən bir yük daşımaq deməkdir.

Hər müraciətin arxasında bir ümid var.

Hər narazılığın arxasında bir narahatlıq.

Hər təşəkkürün arxasında isə görülmüş zəhmət.

Bu yükü yalnız peşəkarlıqla daşımaq kifayət etmir.

Bunun üçün insanın daxilində mərhəmət hissi də olmalıdır.

Mərhəmət zəiflik deyil.

Əksinə, idarəçiliyin ən böyük mənəvi gücüdür.

Çünki mərhəmət insanı qanundan uzaqlaşdırmır, qanunu daha doğru tətbiq etməyə kömək edir.

Müasir Azərbaycan dövlətinin qarşıya qoyduğu əsas məqsədlərdən biri vətəndaş məmnunluğunun təmin edilməsidir.

Prezident İlham Əliyev müxtəlif çıxışlarında dəfələrlə vurğulayıb ki, dövlət qulluqçusu xalqa xidmət etməlidir.

Bu fikir sadəcə siyasi tezis deyil.

Bu, dövlət idarəçiliyinin fəlsəfəsidir.

Bu fəlsəfəni gündəlik fəaliyyətində yaşadan rəhbərlər cəmiyyətin etimadını daha asan qazanırlar.

Rafael Tağıyev haqqında deyilən fikirlərdə də ən çox vurğulanan cəhətlərdən biri məhz insanların müraciətlərinə diqqətlə yanaşması, onları dinləməsi və problemlərin həllinə çalışmasıdır.

Belə xüsusiyyətlər hər hansı vəzifə təlimatında yazılmır.

Onlar ailədən gələn tərbiyənin, həyat məktəbinin və daxili mədəniyyətin nəticəsidir.

İnsan ömrü qəribə kitabdır.

Onun hər günü bir səhifədir.

Hər əməli isə yazılmış bir cümlə.

Bu kitabın redaktoru olmur.

Sonradan dəyişdirilən səhifələri də yoxdur.

Ona görə də insan ömrünün müəllifi elə insanın özüdür.

Yaxşı əməllər həmin kitabın ən işıqlı səhifələridir.

İnsan dünyadan köçəndən sonra da həmin səhifələri başqaları oxuyur.

Bəlkə də buna görə müdriklər deyiblər ki, ömrün uzunluğu yox, mənası vacibdir.

Biz çox vaxt sərvət deyəndə gözümüzün önünə daşınan pullar, villalar, bahalı avtomobillər gəlir.

Halbuki insanın başqa sərvətləri də var.

Etibar.

Ləyaqət.

Halallıq.

Sədaqət.

Xeyirxahlıq.

Bunlar bank hesabında görünmür.

Lakin insanların qəlbində illərlə qorunub saxlanılır.

Bu sərvətin nə inflyasiyası olur, nə də qiymətdən düşməsi.

Əksinə, zaman keçdikcə dəyəri daha da artır.

Elə buna görə müəllif oçerkin əvvəlində "var-dövləti saya gəlməz" ifadəsini işlədərkən məhz bu mənəvi sərvəti nəzərdə tuturdu.

Çünki insanın qazandığı ən böyük xəzinə onun haqqında deyilən xoş sözlərdir.

Bu xəzinəni isə yalnız vicdanlı həyatla qazanmaq mümkündür.

VƏZİFƏ ADAMI BÖYÜTMÜR, ADAM VƏZİFƏNİ BÖYÜDÜR

Dövlət idarəçiliyində illər keçdikcə bir həqiqət daha aydın görünür: vəzifə insana səlahiyyət verir, hörmət isə qazandırmır. Hörmət yalnız əməyin, davranışın, ədalətin və insanlara münasibətin nəticəsidir.

Əgər vəzifə hər şeyi həll etsəydi, kreslosunu itirən hər kəs hörmətini də itirərdi. Halbuki həyat bunun əksini göstərir. Elə insanlar var ki, yüksək vəzifələr tutublar, amma adları yaddaşlarda yaşamayıb. Elələri də var ki, tutduqları vəzifə böyük görünməsə də, qazandıqları hörmət onları cəmiyyətin gözündə ucaldıb.

Məhz belə məqamlarda "vəzifəni hörmətə mindirmək" ifadəsinin əsl mənası ortaya çıxır.

Bu ifadə tərif deyil.

Bu, məsuliyyət ölçüsüdür.

İnsan hər gün öz xarakterini nümayiş etdirmək imkanı əldə etmir.

Bəzən bir müraciət...

Bir narazı vətəndaş...

Bir çətin qərar...

Bir gözlənilməz hadisə...

...illərlə gizlənən xarakteri üzə çıxarır.

İdarəçilik də elə peşələrdəndir ki, burada insanın daxili aləmini gizlətmək mümkün olmur.

Kim əsəbi və səbirsizdirsə, bir gün bunu mütləq göstərir.

Kim ədalətlidirsə, o da gec-tez özünü büruzə verir.

Kim isə insanlara yuxarıdan baxırsa, bunu heç bir rəsmi təbəssüm ört-basdır edə bilmir.

Bu mənada rəhbərlik təkcə peşə deyil, həm də xarakter imtahanıdır.

Müəllifin söhbət etdiyi insanların söylədiklərində diqqəti cəlb edən bir cəhət vardı.

Onlar Rafael Tağıyevin hansı qərarı qəbul etməsindən çox, həmin qərarı necə qəbul etməsindən danışırdılar.

Çünki bəzən nəticədən daha çox münasibət yadda qalır.

İnsan problemi həll olunmasa belə, ona hörmətlə yanaşıldığını hiss edəndə narazılığı azalır.

Əksinə, ən düzgün qərar belə kobud münasibətin kölgəsində öz dəyərini itirə bilir.

Bu, idarəçiliyin yazılmamış qanunudur.

Hər bir rəhbərin kabinetinin qapısı var.

Amma o qapının açıq olması hələ insanların ora rahat daxil ola bilməsi demək deyil.

Bəzən qapılar açıq olur, ürəklər bağlı.

Bəzən isə kabinetin qapısı bağlı olsa da, rəhbərin qapısı insanların üzünə açıq qalır.

Rəhbərin əlçatanlığı onun otağının ölçüsü ilə deyil, insanlarla qurduğu ünsiyyətlə ölçülür.

Bu xüsusiyyət dövlət-vətəndaş münasibətlərində ən mühüm körpülərdən biridir.

Azərbaycanın idarəçilik ənənəsində ağsaqqallıq anlayışı həmişə xüsusi yer tutub.

Ağsaqqal təkcə yaşlı adam deyil.

Ağsaqqal dinləməyi bacaran adamdır.

Sakitləşdirən adamdır.

Barışdıran adamdır.

Qəzəbi müdrikliklə əvəz edən adamdır.

Müasir idarəçilikdə də bu xüsusiyyətlər öz əhəmiyyətini itirməyib.

Əksinə, mürəkkəbləşən sosial münasibətlər fonunda daha da qiymətlidir.

Müəllifin həmsöhbətlərindən biri maraqlı fikir söyləmişdi:

"Rafael müəllim çalışır ki, problem otaqdan çıxmasın. İnsan narazı gəlirsə, razı getsin. Bu, həmişə mümkün olmur. Amma o, heç olmasa çalışır ki, adam özünü eşidilmiş hiss etsin."

Bu cümlədə idarəçiliyin böyük bir fəlsəfəsi gizlənir.

Çünki insanın ən böyük ehtiyaclarından biri dinlənilməkdir.

Bəzən insanlar rəhbərin gördüyü işi deyil, görmədiyi işi də qiymətləndirirlər.

Vaxtında baş verməyən münaqişə...

Böyüməyən narazılıq...

Qarşısı alınan anlaşılmazlıq...

Sakit həll olunan problem...

Bunların heç biri xəbərlərə çıxmır.

Amma məhz bunlar idarəçiliyin görünməyən tərəfidir.

Əsl peşəkarlıq çox vaxt səs-küylü uğurlarda yox, baş verməsinə imkan verilməyən problemlərdə özünü göstərir.

Ömrün qəribə bir qanunu var.

İnsan yaşa dolduqca topladığı var-dövləti deyil, qazandığı hörməti saymağa başlayır.

Çünki sərvət varislərə qalır.

Hörmət isə insanın adı ilə birlikdə yaşayır.

Ən böyük miras da elə budur.

O mirası nə oğurlamaq mümkündür, nə də satın almaq.

Onu yalnız halal zəhmətlə qazanmaq olar.

Yəqin buna görə xalq arasında belə bir deyim yaranıb:

"Adamın cibinə yox, adına bax."

Çünki cib bəzən dolur, bəzən boşalır.

Ad isə ya ucalır, ya da unudulur.

İnsan həyatının ən böyük hökmünü zaman verir.

Zaman isə heç vaxt tələsmir.

O, hər kəsi öz əməli ilə qiymətləndirir.

SON SÖZ ƏVƏZİ

İnsan ömrünün dəyəri yaşadığı illərin sayı ilə yox, arxasında qoyduğu izlə ölçülür. Elə izlər var ki, yağış onları silir, zaman unudur. Elə izlər də var ki, insanların yaddaşında yaşayır, nəsildən-nəslə ötürülür. Həmin izlərin adı etibardır.

Bu gün cəmiyyətimiz haqlı olaraq dövlət qulluqçusundan peşəkarlıq, qanuna sədaqət, məsuliyyət və insanlara hörmət gözləyir. Çünki dövlətlə vətəndaş arasında ilk təmas nöqtəsi çox vaxt məhz məmur olur. Onun davranışı təkcə özünü deyil, təmsil etdiyi dövlət idarəsini də xarakterizə edir.

Bu oçerkdə haqqında söz açdığımız Rafael Tağıyev barədə deyilən fikirlər, müəllifin müşahidələri və onu tanıyan insanların rəyləri bir məqam üzərində birləşir: vəzifənin böyüklüyü onun səlahiyyətində deyil, həmin vəzifəni daşıyan insanın mənəvi çəkisindədir. Əgər bir rəhbər insanlara qayğı ilə yanaşır, dinləməyi bacarır, məsuliyyətini vicdanla yerinə yetirirsə, o zaman vəzifə sadəcə idarəetmə vasitəsi olmaqdan çıxır, cəmiyyətə xidmət missiyasına çevrilir.

Müdriklər deyiblər ki, insan öz ömrünü tikdiyi binalarla deyil, qurduğu etimadla yaşayır. Ən böyük sərvət də məhz budur. Nə qızıl, nə var-dövlət, nə də yüksək mənsəb insanı tarixdə yaşatmır. Tarixdə qalan insanın adı ilə yanaşı çəkilən xoş xatirələr, səmimi dualar və halal əməyidir.

Yaxşı insanı qiymətləndirmək onu ideallaşdırmaq deyil. Bu, cəmiyyətə nümunə göstərə biləcək keyfiyyətləri önə çəkmək, vicdanlı əməyin də görünməsinə imkan yaratmaqdır. Çünki tənqid necə inkişaf üçün vacibdirsə, ləyaqətli əməyə verilən obyektiv qiymət də bir o qədər vacibdir. Yaxşını yaxşı adlandırmaq, əslində, yaxşılığın özünə verilən dəyərdir.

Azərbaycanın gələcəyi yalnız böyük layihələrdən, müasir binalardan və iqtisadi göstəricilərdən ibarət deyil. Bu gələcək həm də öz peşəsinə vicdanla yanaşan müəllimin, həkimin, hərbçinin, fəhlənin və dövlət qulluqçusunun gündəlik əməyinin üzərində qurulur. Dövlət institutlarının nüfuzu da məhz belə insanların fəaliyyəti ilə möhkəmlənir.

Hər bir insanın ömür kitabının son səhifəsini zaman yazır. O səhifədə nə qədər vəzifə tutduğu deyil, necə insan olduğu qalır. Əgər insan haqqında illər sonra da ehtiramla danışılırsa, deməli, o, ömrünü hədər yaşamayıb.

Rafael Tağıyev haqqında söylənilən müsbət fikirlər də bir həqiqəti xatırladır: cəmiyyət vicdanlı əməyə biganə deyil. İnsanlar öz işini məsuliyyətlə görən, dövlətə sədaqətlə xidmət edən, vətəndaşa hörmətlə yanaşan rəhbərləri görür, qiymətləndirir və onları nümunə kimi göstərirlər.

Sonda isə bir həqiqəti yenidən xatırlatmaq istəyirik: vəzifə insana nüfuz vermir; nüfuzu insana onun əməli qazandırır. Elə buna görə də, harada çalışmasından asılı olmayaraq, ləyaqəti ilə seçilən hər bir dövlət qulluqçusu yalnız rəhbərlik etdiyi kollektivin deyil, bütövlükdə dövlətə ictimai etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Bu etimad isə hər bir cəmiyyətin ən qiymətli mənəvi sərvətidir. Bu sərvəti qoruyan insanlar həmişə hörmətlə xatırlanırlar. Onların qazandığı ən böyük mükafat da elə budur.