Söz çoxdur, fakt isə birdir: Rafiq Ədilovun fəaliyyəti niyə bəzi dairələri narahat edir?

Bu gün informasiya məkanında ən böyük problemlərdən biri də məhz budur: bəzən araşdırmanın özü ilə araşdırma görüntüsü bir-birinə qarışdırılır. Bir neçə köhnə məlumat müxtəlif başlıqlarda yenidən dövriyyəyə buraxılır, əvvəlki yazıların cümlələri dəyişdirilərək yeni xəbər təsiri yaradılır və nəticədə oxucuya yeni fakt kimi təqdim olunan məlumat əslində yeni heç nə demir.

Halbuki ekologiya kimi ciddi və həssas bir sahədə çalışan dövlət qurumu haqqında yazmaq jurnalistdən daha böyük məsuliyyət tələb edir. Burada söhbət təkcə konkret vəzifəli şəxsin fəaliyyətindən getmir. Söhbət meşələrin, su hövzələrinin, yaşıllıqların, təbii sərvətlərin, ekoloji təhlükəsizliyin və insanların sağlam mühitdə yaşamaq hüququnun qorunmasından gedir.

Belə bir sahəyə rəhbərlik edən şəxsin fəaliyyəti yalnız kabinetdən qiymətləndirilə bilməz.

Rafiq Ədilovun fəaliyyətinə münasibətdə də ilk növbədə onun rəhbərlik etdiyi strukturun qarşısında duran vəzifələrə, həmin istiqamətdə görülən işlərə və idarəetmə nəticələrinə diqqət yetirmək lazımdır. Dövlət qurumunun fəaliyyəti ilə bağlı cəmiyyətin gözləntisi də məhz bundan ibarətdir: qanun işləsin, nəzarət mexanizmləri fəaliyyət göstərsin, ekoloji tələblərə əməl olunsun və dövlətin müəyyən etdiyi siyasət yerli səviyyədə ardıcıl həyata keçirilsin.

Bu mənada rəhbərin əsas göstəricisi onun haqqında yazılan yazıların sayı deyil, işinin nəticəsidir.

Tənqid də olmalıdır. Hətta dövlət qurumlarının fəaliyyətində tənqid vacib nəzarət mexanizmidir. Ancaq sağlam tənqidlə qarayaxma kampaniyasını bir-birindən ayırmaq lazımdır. Tənqid konkret nöqsanı göstərir, sual qoyur, cavab tələb edir və fakt təqdim edir. Qərəz isə çox vaxt əvvəlcədən müəyyənləşdirilmiş nəticəyə uyğun olaraq fakt axtarır.

Bu iki yanaşma arasında ciddi fərq var.

Peşəkar jurnalist qarşısına “filankəsi ifşa etmək” məqsədi qoymur. Onun məqsədi həqiqəti üzə çıxarmaqdır. Araşdırmanın nəticəsində həmin şəxs haqqında müsbət qənaət də yarana bilər, ciddi iradlar da ortaya çıxa bilər. Əsas məsələ odur ki, nəticə jurnalistin şəxsi münasibətindən deyil, faktlardan doğsun.

Rafiq Ədilov məsələsində də obyektiv mövqe məhz belə olmalıdır.

Əgər onun fəaliyyəti ilə bağlı konkret pozuntu varsa, ortaya qoyulsun. Sənəd varsa, göstərilsin. Fakt varsa, araşdırılsın. Zərərçəkən varsa, dinlənilsin. Dövlət qurumunun mövqeyi alınsın. Qarşı tərəfin cavab haqqı təmin edilsin. Bundan sonra ictimaiyyət özü nəticə çıxarsın.

Bundan daha sağlam jurnalistika prinsipi yoxdur.

Amma illərlə eyni məzmunun müxtəlif başlıqlarla yenidən gündəmə gətirilməsi, yeni fakt təqdim edilmədən köhnə ittihamların təkrar-təkrar dövriyyəyə buraxılması artıq oxucuda başqa sual yaradır: məqsəd həqiqəti araşdırmaqdır, yoxsa müəyyən ictimai rəy formalaşdırmaq?

Bu sualın cavabını yazını hazırlayanlar özləri verməlidirlər.

Çünki media cəmiyyət qarşısında məsuliyyət daşıyır. Bir şəxsin nüfuzuna xələl gətirə biləcək məlumatı yoxlamadan yaymaq necə yolverilməzdirsə, hər hansı dövlət qurumunun fəaliyyətini əsassız şəkildə idealizə etmək də peşəkar jurnalistika sayıla bilməz. Hər iki halda cəmiyyət itirir.

Bu gün Azərbaycan mediasının ən böyük ehtiyacı səs-küylü başlıqlar deyil, etibarlı informasiyadır.

İnsanlar artıq kimin daha çox yazdığını deyil, kimin daha doğru yazdığını ayırd etməyi bacarırlar. İnformasiya bolluğunun olduğu bir dövrdə jurnalistin üstünlüyü xəbəri hamıdan tez verməsində yox, xəbərin arxasındakı həqiqəti hamıdan yaxşı araşdırmasındadır.

Ona görə də Rafiq Ədilov haqqında yazılan və bundan sonra yazılacaq materiallara münasibətdə də meyar sadə olmalıdır: fakt varsa, araşdırılsın; problem varsa, göstərilsin; xidmət varsa, onun da üstündən keçilməsin.

Çünki obyektivlik yalnız mənfi məqamları görmək deyil.

Obyektivlik həm də yaxşı görülən işi etiraf edə bilməkdir.

Əgər məqsəd həqiqətən ictimai marağı qorumaqdırsa, jurnalist üçün ən rahat yol hazır ittihamları təkrarlamaq yox, sahəyə getmək, insanlarla danışmaq, sənədləri araşdırmaq, aidiyyəti qurumların mövqeyini öyrənmək və nəticəni olduğu kimi təqdim etməkdir.

Qalan hər şey informasiya səs-küyüdür.

Və zaman göstərir ki, səs-küy tez unudulur, fakt isə qalır.