"MƏKTƏB MƏNİM ÖMRÜM OLDU" - Bir “Əməkdar müəllim”in həyat hekayəsi...

olke

10:58 31.08.2026 19

Rəhilə Musayevanın müəllimlik taleyinə bədii-publisistik oçerk

Bəzən insanın ömrünü illərlə deyil, yetişdirdiyi insanlarla ölçmək daha doğrudur.
Bir müəllimin neçə il məktəbə getdiyini hesablamaq asandır: qırx il, qırx iki il, bəlkə daha çox... Amma onun sinif otağından keçən neçə insanın həyatına toxunduğunu, neçə uşağın taleyində iz qoyduğunu, neçə gəncin əlindən tutub ali məktəbə, peşəyə, həyata yola saldığını hesablamaq mümkün deyil. Çünki müəllim ömrünün bir hissəsini yaşamır, ömrünü başqalarının gələcəyinə paylayır.
Rəhilə Musayevanın həyatına baxanda da ilk görünən rəqəm 42 deyil. İlk görünən məktəbdir. Məktəb. Onun uşaqlıqdan gəncliyə, gənclikdən kamilliyə, müəllimlikdən təqaüdə qədər uzanan ömrünün əsas ünvanı.

Bir şəhərin, bir nəslin müəllimi

Rəhilə Nuhu qızı Musayeva 1954-cü ildə Ağsuda dünyaya gəlib. O zaman indiki kimi geniş informasiya imkanları, internet, elektron kitablar, rəqəmsal resurslar yox idi. Uşağın dünyaya açılan əsas pəncərələrindən biri məktəb, müəllimin isə ən böyük sərvəti kitabı, sözü və biliyi idi.
Rəhilə də həmin məktəb mühitindən keçərək böyüdü.
1972-ci ildə orta məktəbi bitirib Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin Azərbaycan dili və ədəbiyyat fakültəsinə daxil oldu. Dörd il sonra - 1976-cı ildə ali təhsilini başa vurdu. Və elə həmin il Ağsu şəhər 3 nömrəli tam orta məktəbin qapısından içəri girdi.
Bəlkə o gün gənc Rəhilə müəllim üçün adi bir iş günü idi. Amma bilmirdi ki, bu qapıdan bir dəfə daxil olub 42 il sonra çıxacaq.
Daha doğrusu, heç vaxt tam çıxmayacaq. Çünki bəzi insanlar məktəbdən təqaüdə gedirlər, amma məktəb onların içindən heç vaxt getmir.

Sinif otağında başlayan ömür

Müəllimlik kənardan sadə görünür. Səhər məktəbə gəlirsən. Jurnalı açırsan. Sinfə girirsən. Dərs deyirsən. Zəng çalır. Növbəti sinfə keçirsən...
Amma müəllimlik əslində bunlardan ibarət deyil. Müəllim hər dərsdə bir uşağın taleyinə toxunur. Bir uşağın cəsarətini artırır.
Başqasının özünə inamını oyadır. Birinin savadına yol açır. Digərinin səhvini düzəldir. Bəzən isə sərt danışır.
Rəhilə müəllim özünün də etiraf etdiyi kimi, ciddi müəllim olub. Şagirdlərinə tələbkar yanaşıb. Bəzən acıqlanıb, tənbeh edib, səhvlərini sərt şəkildə göstərib.
Bu gün başqa dövrdür. Müəllim-şagird münasibətləri də dəyişib. Təhsil metodları yenilənib, pedaqoji yanaşmalar fərqlənib. Amma Rəhilə müəllimin keçmiş şagirdlərinin bir sözü onun müəllimlik fəlsəfəsinin əsasını çox yaxşı ifadə edir: “Sizin sillənizə, çubuğunuza qurban olum ki, bizi adam elədiniz.” Bu cümlədə həm keçmiş məktəbin sərtliyi, həm müəllimin tələbkarlığı, həm də illər sonra həmin sərtliyə verilən qiymət var.
Əlbəttə, bugünkü pedaqogikanın ölçüləri ilə keçmişin bütün metodlarını eyniləşdirmək olmaz. Amma bir həqiqət dəyişmir: şagird müəllimin onu sevdiyini hiss etməlidir. Rəhilə müəllimin yetirmələrinin illər sonra onu görəndə əllərindən öpməsi, salamlaşması, xatirələrini sevgi ilə yada salması həmin bağlılığın ən canlı ifadəsidir. Deməli, onun sərtliyi sevgisizliyin deyil, məsuliyyət hissinin ifadəsi olub.

Bir müəllimin ən böyük dərsliyi – şagirdləri...

Müəllimin yazdığı kitab olmaya bilər. Onun adına küçə də verilə bilməz. Heç heykəli də ucaldılmaya bilər.
Amma onun əsl əsəri var: şagirdləri. Rəhilə Musayevanın da ən böyük əsəri illər ərzində yetişdirdiyi insanlardır.
Onun yetirmələri arasında yüksək bal toplayaraq ali məktəblərə qəbul olunan, sonralar müxtəlif peşələrdə çalışan gənclər var.
624 balla ali məktəbə daxil olan Cahangir bu gün həkimdir. 654 bal toplayan şagirdi hüquq təhsili alıb. 670 bal toplayan Nəzrin Bakı Dövlət Universitetini bitirib və özü də Azərbaycan dili və ədəbiyyat müəllimi olub.
Sonuncu fakt xüsusilə maraqlıdır. Çünki müəllim üçün bundan böyük etiraflardan biri yoxdur: şagirdinin onun yolunu seçməsi.
Bir müəllim öz yerinə davamçı yetişdirəndə onun pedaqoji ömrü təqaüdlə bitmir. Əksinə, başqa bir müəllimin simasında davam edir.
Rəhilə müəllimin “davamçılarımın sayı-hesabı yoxdur” deməsi də təsadüfi deyil. O, illər ərzində təkcə dərs keçməyib.
Müəllim yetişdirib. Həkim yetişdirib. Hüquqşünas yetişdirib. Cəmiyyətə insan yetişdirib.

Rəqəmlərin arxasındakı böyük zəhmət

Rəhilə Musayeva deyir ki, rayonun demək olar, 70 faizinin ali məktəbə qəbul olunmasında onun da xidmətləri olub.
Bu rəqəm ilk baxışda sadəcə statistik göstərici kimi görünə bilər. Amma bir anlıq düşünək. Bir müəllimin qarşısından neçə yüz şagird keçib?
Hər birinin ailəsi, xarakteri, dünyagörüşü, hazırlıq səviyyəsi, arzusu fərqli olub.
Biri kitabı sevib. Digəri dərsdən qaçmaq istəyib. Biri sözün sehrinə inanıb. Başqası hələ öz qabiliyyətini belə tanımayıb.
Müəllim isə bütün bunların içindən keçərək onları bir məqsədə - bilik və gələcəyə aparıb.
Bu baxımdan həmin “70 faiz” ifadəsi sadəcə rəqəm deyil. O rəqəmin arxasında illərin zəhməti, saysız-hesabsız dərslər, yoxlanılmış dəftərlər, hazırlanan abituriyentlər, oxunan mətnlər, izah edilən qaydalar, öyrədilən şeirlər və əsərlər, yuxusuz gecələr dayanır.

Ədəbiyyat müəlliminin sözü

Azərbaycan dili və ədəbiyyatı müəllimi olmaq yalnız qrammatika qaydalarını öyrətmək deyil. Bu fənn uşağın dilə münasibətini, sözə hörmətini, milli yaddaşını, düşüncə qabiliyyətini formalaşdırır. Ədəbiyyat dərsində şagird yalnız Nizamini, Füzulini, Sabiri, Cəlil Məmmədquluzadəni öyrənmir.
O, insanı öyrənir. Sevgini, xəyanəti, mərdliyi, qorxaqlığı, vicdanı, ədaləti, azadlığı, Vətəni...
Bəlkə də buna görə Rəhilə müəllimin məktəb həyatı yalnız dərs proqramlarından ibarət olmayıb.
O, sözün müəllimi olub. Və sözlə işləyən müəllim üçün ən böyük məsuliyyət dili düzgün yaşatmaqdır.

Müəllim və zaman

42 il bir insan ömründə az zaman deyil. Rəhilə Musayevanın müəllimlik fəaliyyəti Azərbaycanın təhsil sisteminin müxtəlif mərhələlərindən keçib. O, sovet dövrünün məktəbini də görüb. Müstəqillik illərinin məktəbini də.
Təhsil sistemində dəyişiklikləri də. Kurikulumun tətbiqini də.
Diaqnostik qiymətləndirməni də. Texnologiyanın sinfə daxil olmasını da.
Bir vaxtlar şagirdin əsas mənbəyi kitab idisə, indi onun qarşısında bütöv rəqəmsal dünya var.
Rəhilə müəllim bu dəyişikliklərə münasibətdə də öz mövqeyini gizlətmir.
O düşünür ki, əvvəlki təhsil sistemində bilik daha sistemli və hərtərəfli formalaşırdı. Müasir texnologiyaların üstünlüklərini qəbul etməklə yanaşı, dərsliklərdə mövzuların ardıcıllığı və kurikulumun tətbiqi ilə bağlı müəyyən çətinliklər gördüyünü bildirir.
Bu fikirlər mütləq həqiqətin son sözü kimi deyil, 42 illik pedaqoji təcrübəyə malik bir müəllimin müşahidələri kimi qiymətlidir.
Çünki təhsil haqqında ən çox danışanlardan biri məktəbi içəridən görən müəllimdir.

Bir müəllimin məktəbə münasibəti

Rəhilə müəllim direktor müavini kimi də fəaliyyət göstərib. Bu, onun yalnız öz fənninə deyil, məktəb həyatına bütövlükdə məsuliyyətlə yanaşdığını göstərir. O, məktəbdə nizam-intizamın tərəfdarı olub. Dəhlizdə dərs vaxtı şagird görməməyi özünün bir uğuru kimi xatırlayır.
Bu gün bu yanaşma kiməsə sərt görünə bilər. Amma onun pedaqoji dünyagörüşünün əsasında bir fikir dayanır: Məktəb hər şeydən əvvəl məktəb olmalıdır.
Yəni burada bilik, intizam, məsuliyyət və müəllimə hörmət olmalıdır.
Onun gənc müəllimlərə tövsiyəsi də məhz bu düşüncədən doğur:

Müəllim sinfə daxil olanda şagird dərsin başladığını hiss etməlidir.

Bu, əslində yalnız intizam haqqında fikir deyil. Bu, müəllim nüfuzu haqqında fikirdir.

Təhsildən siyasətə, siyasətdən yenidən məktəbə

Rəhilə Musayevanın həyatında ictimai fəaliyyət də müəyyən yer tutub. Ağsuda Yeni Azərbaycan Partiyasının yaradılması prosesində atasının fəallığını xüsusi qeyd edir. Özü də partiyanın ilk üzvlərindən biri olduğunu və ictimai tədbirlərdə fəal iştirak etdiyini bildirir.
Lakin onun əsas fəaliyyəti heç vaxt müəllimlikdən uzaq olmayıb. Dərs deməklə yanaşı ictimai işlərdə çalışıb. Bu da onun yalnız sinif otağı ilə məhdudlaşmayan, yaşadığı rayonun ictimai həyatına münasibəti olan bir ziyalı kimi formalaşdığını göstərir.

“Əməkdar müəllim” – bir ömrün qiyməti

Müəllim üçün fəxri ad, medal, diplom, mükafat əlbəttə ki, qiymətlidir. Amma heç bir təltif şagirdin uğurundan böyük ola bilməz.
Bununla belə, dövlət tərəfindən verilən fəxri ad uzun illərin əməyinə verilən rəsmi qiymətdir. Rəhilə Musayeva diaqnostik qiymətləndirmədə 48 bal toplayıb və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə “Əməkdar müəllim” fəxri adına layiq görülüb.
Bu təltif onun üçün yalnız bir titul deyil. O, bunu illərlə çəkdiyi zəhmətin dövlət tərəfindən qiymətləndirilməsi kimi qəbul edir.
Və bu, müəllim üçün qürur doğuran məqamdır. Çünki məktəbdə verilən qiymətlərlə həyatın verdiyi qiymət arasında böyük fərq var.
Şagirdin “müəllimim” deməsi bir qiymətdir. Valideynin minnətdarlığı başqa bir qiymətdir. Dövlətin fəxri adı isə həmin ömrə verilən rəsmi qiymətdir. Rəhilə Musayeva bu üç qiymətin hamısını öz müəllimlik taleyində birləşdirə bilib.

60 yaşında yağış kimi gül

Müəllimlərin də doğum günü olur. Amma bəzən insanın ömründə elə doğum günləri var ki, onları heç bir hədiyyə əvəz edə bilmir.
Rəhilə müəllimin 60 illik yubileyi belə günlərdən biri olub.
O, dərsə girib. Adi bir dərs olduğunu düşünüb. Amma şagirdləri onu sürprizlə qarşılayıblar. Sinifdə üzərinə güllər tökülüb.
Bir müəllim üçün bundan böyük səhnə təsəvvür etmək çətindir. Çünki həmin güllər mağazadan alınmış sadə çiçəklər deyildi.
Onlar illərin qarşılığı idi. Həmin gün şagirdlər müəllimlərinə demişdilər: “Sizi unutmadıq.”
Bəzən insan üçün bundan böyük yubiley hədiyyəsi olmur.

Təqaüd məktəbdən ayrılmaq deyil

65 yaşında Rəhilə Musayeva rəsmi olaraq pedaqoji fəaliyyətini başa vurub. Amma məktəbdən ayrıla bilməyib.
Bu gün təqaüddədir. Lakin şagird hazırlayır. Özünün dediyi kimi, əvvəlki qədər gücü olmasa da, təhsilə töhfə verməyə çalışır.
Bu, çox xarakterik bir müəllim davranışıdır. Çünki müəllimlik bəzi insanlar üçün peşədir. Bəzi insanlar üçün isə ömür tərzi.
Rəhilə müəllim üçün ikinci variant daha çox keçərlidir. O, məktəbdən təqaüdə çıxıb, amma müəllimlikdən təqaüdə çıxmayıb.

“İndiki nəslə müəllimlik etmək istəmərəm...”

Onun bir fikri xüsusilə düşündürücüdür: “İndiki nəslə müəllimlik etmək istəmərəm, amma ömrümün qalan hissəsini də təhsilə həsr etməyə hazıram.”
Bu cümlənin içində ziddiyyət kimi görünən böyük bir həqiqət var. O, bugünkü məktəbin çətinliklərindən yorulub. Amma təhsildən yorulmayıb.
Bugünkü şagirdlə işləmək istəmir, amma təhsilə xidmət etmək istəyir. Bu, müəllimlik sevgisinin nə qədər dərin olduğunu göstərir.
Çünki insan bir sahənin çətinliklərindən narazı qala bilər, amma həmin sahəyə olan inamını itirməyə bilər. Rəhilə müəllimin mövqeyində də məhz bu fərq görünür.

Müəllimin ömrü harada bitir?

Bəlkə də heç bir yerdə. Müəllim sinifdən çıxır. Şagird universitetə gedir. Sonra həkim olur.
Hüquqşünas olur. Müəllim olur. Dövlət işində çalışır. Ailə qurur. Övlad böyüdür.
Və illər sonra bir yerdə keçmiş müəllimini görür. Yaxınlaşır. Əlindən öpür. Deyir: “Müəllim, məni tanıdınız?”
Müəllim bəzən dərhal tanımır. Çünki qarşısındakı artıq uşaqlıqdan çıxıb. Amma həmin səs... Həmin baxış...
Həmin gülümsəmə...
Bir anda yaddaşın qapısını açır.
Və müəllim anlayır ki, illər boşa getməyib. Rəhilə Musayevanın 42 illik pedaqoji ömrünün ən böyük mükafatı da məhz budur.

Ömrünü məktəbə verənlər

Bu gün təhsil haqqında çox danışılır. Yeni proqramlardan, yeni texnologiyalardan, qiymətləndirmə sistemlərindən, rəqəmsal resurslardan, müasir məktəbdən söz açılır. Bütün bunlar lazımdır. Amma təhsilin mərkəzində hələ də bir insan dayanır: Müəllim.
Çünki ən müasir texnologiya da uşağın qarşısında dayanıb ona: “Sən bacaracaqsan” deyən müəllimin yerini tam tuta bilməz.
Rəhilə Musayeva da öz ömrünü bu inama həsr edən müəllimlərdəndir. 1954-cü ildə Ağsuda başlayan həyat yolu 1976-cı ildə müəllimliklə yeni məna qazanıb və 42 ildən artıq davam edən pedaqoji fəaliyyətlə bütöv bir nəslin yaddaşına çevrilib.
Bu gün o, təqaüddədir. Amma onun dərsi hələ bitməyib. Çünki dərs yalnız sinifdə deyil. Yetişdirdiyin insanın həyatında davam edirsə, müəllim heç vaxt təqaüdə çıxmır.
Rəhilə müəllimin həyatına baxanda bu həqiqəti aydın görmək mümkündür. Onun məktəb həyatı bir peşə bioqrafiyası deyil. Bir ömrün məktəbə çevrilməsidir. Və bəlkə də onun öz sözləri ilə desək, bu ömrün ən dəqiq yekunu elə budur:

“Məktəb mənim həyatımın ayrılmaz bir hissəsi olub.”

Bu cümlənin arxasında 42 ildən çox vaxt, yüzlərlə şagird, minlərlə dərs, saysız-hesabsız xatirə və bir müəllimin bütün ömrü dayanır.
Rəhilə Musayeva isə həmin ömrü yalnız yaşamayıb - onu başqalarının gələcəyinə çevirib.