Qədir Mikayılov haqqında yazılanlara münasibət: İttihamın da bir məsuliyyəti var

Son illər Azərbaycan mediasında və xüsusilə sosial şəbəkələrdə narahatedici bir tendensiya müşahidə olunur. Hər hansı vəzifəli şəxsin fəaliyyəti ilə bağlı problem ortaya çıxan kimi, bəzən heç bir faktiki əsas olmadan eyni vəzifəni daşıyan digər şəxslərin də fəaliyyətinə şübhə kölgəsi salınır. Bir məmurun yol verdiyi nöqsanın digərlərinə avtomatik aid edilməsi isə jurnalist araşdırması deyil. Jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri faktla ehtimalı, sübutla iddianı bir-birindən ayırmaqdır. Konkret şəxs barəsində ciddi ittiham irəli sürülürsə, həmin ittihamın konkret faktlarla, sənədlərlə və mötəbər mənbələrlə əsaslandırılması vacibdir. Əks halda, informasiya cəmiyyətin məlumatlandırılmasına deyil, ictimai rəyin manipulyasiyasına xidmət edə bilər.

Son günlər Sumqayıt şəhəri 21 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Qədir Mikayılov barəsində müxtəlif xarakterli məlumatların yayılması da bu baxımdan diqqət çəkir. Qədir Mikayılov təhsil sahəsində uzunmüddətli əmək fəaliyyəti ilə tanınan şəxslərdəndir. Onun peşə fəaliyyətində müxtəlif vəzifə pillələrindən keçməsi, kollektivlərlə işləmək təcrübəsi və idarəçilik fəaliyyəti müəyyən bir əmək yolu formalaşdırıb. Belə şəxsin fəaliyyəti qiymətləndirilərkən onun haqqında konkret faktlar ortaya qoyulmalı, ümumi ittihamlarla kifayətlənilməməlidir.

Məsələ heç də kiminsə tənqiddən kənarda saxlanılması deyil. Əksinə, ictimai vəzifə daşıyan hər bir şəxs kimi məktəb rəhbərinin fəaliyyəti də qanun çərçivəsində araşdırıla və tənqid oluna bilər. Lakin tənqid ilə qarayaxma, jurnalist araşdırması ilə şayiə, faktla ehtimal arasında ciddi fərq var. Əgər Qədir Mikayılovun fəaliyyəti ilə bağlı konkret qanun pozuntusu, vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə və ya başqa ciddi iddia mövcuddursa, həmin iddianı irəli sürən tərəf bununla bağlı faktları da təqdim etməlidir. Bu, yalnız Qədir Mikayılov üçün deyil, istənilən vəzifəli şəxs üçün keçərli olan prinsipdir. Çünki jurnalistikanın vəzifəsi insanı əvvəlcədən günahkar elan etmək deyil. Jurnalistikanın vəzifəsi faktı ortaya qoymaq, tərəflərin mövqeyini öyrənmək, sənədləri araşdırmaq və cəmiyyətə mümkün qədər obyektiv informasiya təqdim etməkdir.

Təəssüf ki, bəzən bunun əksi baş verir. Hansısa sahədə bir neqativ hal aşkarlanır, daha sonra həmin sahədə çalışan başqa şəxslər haqqında da eyni məzmunlu iddialar dövriyyəyə buraxılır. Belə yanaşma nə hüquqi baxımdan, nə də peşəkar jurnalistika baxımından sağlam metod sayıla bilər.

Bir şəxsin eyni vəzifədə çalışması onun başqa bir şəxsin hərəkətlərinə görə məsuliyyət daşıması demək deyil.

Qədir Mikayılovun həmkarları və uzun illər birlikdə çalışdığı şəxslər arasında onun insan və rəhbər kimi müsbət keyfiyyətlərini qeyd edənlərin olması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Onun kollektivdə münasibətlər qurması, işçilərlə ünsiyyəti, sosial məsələlərə həssas yanaşması barədə səsləndirilən fikirlər də ümumi mənzərənin bir hissəsidir. Xüsusilə qazilər, şəhid ailələri, veteranlar və sosial baxımdan həssas ailələrlə bağlı məsələlərdə göstərilən diqqət və qayğı cəmiyyət üçün əhəmiyyətli insani meyardır. Lakin burada da jurnalistikanın prinsipindən kənara çıxmamaq lazımdır: yaxşı fəaliyyət haqqında deyilənlər necə faktlarla dəstəklənməlidirsə, mənfi iddialar da eyni şəkildə sübut tələb edir.

Ədalətli mövqe kiminsə müdafiə olunması üçün faktları görməzliyə vurmaq deyil. Ədalətli mövqe fakt varsa, onu yazmaq; fakt yoxdursa, insanı ittiham etməməkdir.

Qədir Mikayılov haqqında müxtəlif mülahizələr səsləndirilə bilər. Kimsə onun idarəçilik fəaliyyətini bəyənə, digəri müəyyən qərarını tənqid edə bilər. Bu, normal ictimai müzakirənin tərkib hissəsidir. Ancaq şəxsi nüfuzuna toxunan ciddi ittihamlar artıq başqa məsələdir və belə hallarda sözün məsuliyyəti artır. Çünki bir insan haqqında yayılan əsassız məlumatın nəticəsi yalnız həmin şəxslə məhdudlaşmır. Onun ailəsi, kollektivdəki nüfuzu və uzun illər ərzində qazandığı ictimai etibar da belə məlumatlardan zərər görə bilər.

Ona görə də hər bir media qurumu özünə sadə bir sual verməlidir: ortaya qoyduğumuz məlumatın arxasında fakt varmı? Əgər varsa, qoy sənədlə, konkret faktla, tərəflərin mövqeyi ilə təqdim olunsun. Yoxdursa, bir insanın adını sosial şəbəkələrdə dolaşan ehtimalların mərkəzinə çevirmək jurnalistikanın adına yaraşmır.

Qədir Mikayılovun fəaliyyətinə qiymət vermək hüququ ilk növbədə aidiyyəti qurumların, kollektivin və ictimaiyyətin səlahiyyətindədir. Amma hər bir halda onun barəsində fikir formalaşdırılarkən faktın hökmü şayiənin hökmündən üstün tutulmalıdır. Bu, yalnız Qədir Mikayılovun hüququ deyil. Bu, hər bir insanın haqqıdır. Və ən başlıcası, bu, ədalətli jurnalistikanın məsuliyyətidir.