“NUR” çörək zavodu ətrafında NƏ BAŞ VERİR: Həqiqətin ən etibarlı dayağı faktdır, cənablar...

İnformasiya məkanında hər hansı müəssisə və ya onun rəhbəri haqqında tənqidi materialın dərc olunması qeyri-adi hal deyil. Əksinə, media ictimai maraq doğuran məsələləri gündəmə gətirmək, suallar vermək və cavab tələb etmək hüququna malikdir. Lakin jurnalistikanın başqa, heç də az əhəmiyyət daşımayan bir prinsipi də var: ittihamın ağırlığı onun səsləndirilməsinə deyil, sübutuna uyğun olmalıdır. Məhz bu baxımdan “İsrafiloğlu” MMC-yə məxsus “NUR” çörək zavodu və onun direktoru Söhrab Cabbarov haqqında zaman-zaman yayılan materiallara yanaşarkən emosiyadan çox faktlara söykənmək lazımdır. “NUR” adı uzun illərdir çörək bazarında tanınan istehsalçılardan biri kimi təqdim olunur. Müəssisənin özünün yaydığı məlumatlara görə, “İsrafiloğlu” MMC 2008-ci ildən fəaliyyət göstərir, “NUR” əmtəə nişanı ilə çörək istehsal edir və istehsalat prosesində BİGA üsulundan istifadə edir. Şirkət həmçinin məhsulların kağız qablaşdırılmasının 2010-cu ildən tətbiq edildiyini bildirir. Kommersiya məlumat bazasında da “NUR” çörək zavodu “İsrafiloğlu” MMC kimi, Söhrab Cabbarov isə müəssisənin direktoru kimi göstərilir. Bunlar reklam xarakterli ifadələrdən fərqli olaraq yoxlanıla bilən faktlardır.

Tənqidə qapı açıqdır, amma ittihama da sübut lazımdır

Son illərdə bəzi media resurslarında zavodun fəaliyyəti ilə bağlı müxtəlif ittihamlar səsləndirilib. Belə yazıların mövcudluğu özü-özlüyündə həmin iddiaların doğru olduğunu göstərmir. Eyni zamanda, hər bir tənqidi yazını avtomatik olaraq “qarayaxma” adlandırmaq da düzgün olmaz.

Əgər media qurumunun əlində istehsalın keyfiyyəti, sanitariya qaydaları, əmək təhlükəsizliyi və ya digər məsələlərlə bağlı konkret fakt varsa, onun araşdırılması və ictimaiyyətə çatdırılması normaldır. Amma burada çox mühüm bir sərhəd var: Faktı göstərmək başqa şeydir, fakt kimi təqdim edilən iddianı sübutsuz yaymaq başqa. Məsələn, 2022-ci ildə “NUR” zavodunda baş vermiş ağır bədbəxt hadisə ilə bağlı cinayət işi açıldığı və məhkəmə qərarı çıxarıldığı barədə məlumatlar rəsmi xarakterli xəbərlərdə yer alıb. Açıq məlumatlara görə, zavodun əməkdaşı Mətanət Həsənovanın istehsalat sexində xəmirqarışdıran qurğunun ehtiyatsızlıqdan işə düşməsi nəticəsində həyatını itirməsi ilə bağlı digər işçi Cinayət Məcəlləsinin 124.1-ci maddəsi üzrə məsuliyyətə cəlb edilib və məhkəmə tərəfindən cəza təyin olunub. Bu faktı nə gizlətmək, nə də ondan müəssisənin rəhbərliyinin avtomatik olaraq təqsirli olduğu nəticəsini çıxarmaq olar. Çünki hüquqi məsuliyyət konkret sübut və məhkəmə qərarı əsasında müəyyən edilir.

Məhz peşəkar jurnalistika ilə emosional yazı arasındakı fərq də burada üzə çıxır.

Söhrab Cabbarovun mövqeyi niyə nəzərə alınmalıdır?

Müəssisə rəhbərinin də ictimaiyyət qarşısında cavab vermək və öz mövqeyini açıqlamaq hüququ var. Məsələn, çörəyin qiymətinin dəyişməsi ilə bağlı müxtəlif illərdə aparılan müzakirələr zamanı Söhrab Cabbarov mediaya açıqlama verib, qiymət dəyişikliyinin səbəbləri barədə danışıb. 2022-ci ilin əvvəlində o, unun və bazardakı digər xərclərin artmasının çörəyin qiymətinə təsir göstərdiyini açıqlamışdı.

Məhsulun tərkibi ilə bağlı yayılan müzakirələr zamanı da onun kimyəvi qatqılardan istifadə edilmədiyini bildirdiyi mediada yer alıb.

Deməli, ictimaiyyətə təqdim edilən materiallarda yalnız ittiham tərəfinin deyil, müəssisə rəhbərliyinin cavablarının da göstərilməsi obyektivlik baxımından vacibdir.

Bir yazı ilə müəssisənin taleyinə hökm vermək olmaz

Çörək adi məhsul deyil. O, hər gün milyonlarla insanın süfrəsinə daxil olan əsas ərzaqlardan biridir. Buna görə çörək istehsalçısı haqqında yazılan hər bir məlumat həm istehlakçı, həm müəssisə, həm də bütövlükdə bazar üçün əhəmiyyət daşıyır. Məhz buna görə media orqanlarının bu sahədə məsuliyyəti daha böyükdür. Bir məhsulun keyfiyyəti ilə bağlı iddia varsa, laborator nəticə göstərilməlidir. Sanitariya pozuntusu iddia olunursa, müvafiq yoxlamanın nəticəsi açıqlanmalıdır. Əmək təhlükəsizliyi məsələsi qaldırılırsa, aidiyyəti qurumların rəyi alınmalıdır. Müəssisənin rəhbəri ittiham olunursa, onun mövqeyi də yazıda yer almalıdır. Bunlar jurnalistikanın əlavə yükü deyil, onun ən adi peşə standartlarıdır.

Söhrab Cabbarov haqqında yazarkən əsas məsələ budur

Bir insanın sahibkarlıq və ya rəhbərlik fəaliyyətini qiymətləndirmək üçün onun haqqında deyilən təriflərdən çox, rəhbərlik etdiyi müəssisənin fəaliyyətinə baxmaq lazımdır. “NUR” zavodunun uzun illərdir fəaliyyət göstərməsi, istehsal sahəsində çalışması və rəhbərinin müxtəlif məsələlər üzrə mediaya açıqlamalar verməsi açıq mənbələrdə görünür. Bununla yanaşı, müəssisənin fəaliyyəti ilə bağlı iradların da araşdırılması mümkündür və bu, heç bir halda qadağan olunmamalıdır. Amma araşdırma varsa, nəticəsi də olmalıdır.

İddia varsa — sübut.
Tənqid varsa — əsaslandırma.
Cavab varsa — qarşı tərəfin mövqeyi.
 Mübahisə varsa — hüquqi qiymət.

Bundan kənarda qalan ifadələr isə ictimaiyyət üçün yalnız informasiya səs-küyü yaradır. Bu baxımdan Söhrab Cabbarovun müdafiəsi də emosional şüarlardan daha çox bir prinsip üzərində qurulmalıdır: heç bir insan haqqında sübutsuz hökm çıxarılmamalıdır.

Əgər onun fəaliyyətində qanun pozuntusu varsa, aidiyyəti qurumlar araşdırmalı və nəticəni açıqlamalıdır. Əgər konkret pozuntu sübuta yetirilməyibsə, həmin iddianın dönə-dönə fakt kimi təqdim olunması da ədalətli yanaşma sayıla bilməz. Ən əsası isə media özü də bilməlidir ki, bir rəhbəri tənqid etmək asandır, amma faktın arxasında dayanmaq daha böyük məsuliyyətdir.

“NUR” çörək zavodunun rəhbəri Söhrab Cabbarovun fəaliyyətinə qiymət də məhz bu meyarlarla verilməlidir. Nə kor-koranə tərif, nə də sübutsuz ittiham. İctimaiyyətə lazım olan həqiqətdir. Həqiqətin isə ən etibarlı dayağı faktdır.