Araşdırılmamış yazılar jurnalistikanın mahiyyətinə kölgə salmamalıdır - MÖVQE

Media cəmiyyətin yaddaşıdır. Jurnalistin yazdığı hər cümlə yalnız həmin günün informasiya məhsulu deyil, həm də ictimai rəyin formalaşmasına təsir göstərən mövqedir. Elə buna görə də jurnalistika peşəsi məsuliyyət, dəqiqlik, araşdırma və vicdan tələb edir. Təəssüf doğuran məqam ondan ibarətdir ki, son vaxtlar bəzi informasiya resurslarında müəyyən şəxslər haqqında eyni məzmunlu, yeni fakt və araşdırma elementlərindən məhrum yazıların təkrar-təkrar gündəmə gətirilməsinə rast gəlinir. Yazının başlığı dəyişir, ifadələr yenilənir, lakin mahiyyət dəyişmir. Oxucu isə haqlı olaraq soruşur: Yeni fakt haradadır? Araşdırmanın nəticəsi nədir? Qarşı tərəfin mövqeyi niyə yoxdur?

Jurnalistikanın əsas prinsiplərindən biri məhz budur: ittiham varsa, onun sübutu da olmalıdır. Bir şəxsin nüfuzuna təsir göstərə biləcək iddialar ictimaiyyətə təqdim edilirsə, həmin iddiaların mənbəyi, faktoloji əsası və qarşı tərəfin mövqeyi də göstərilməlidir. Əks halda jurnalistika ilə şəxsi münasibətlərin, yaxud sifariş xarakterli informasiya kampaniyasının sərhədi təhlükəli şəkildə itə bilər. Xüsusilə təhsil sahəsində çalışan şəxslərlə bağlı məsələlərə yanaşma daha məsuliyyətli olmalıdır. Çünki söhbət yalnız bir direktorun və ya bir pedaqoqun nüfuzundan getmir. Burada məktəb kollektivinin, şagirdlərin, valideynlərin və bütövlükdə təhsil mühitinin ictimai imici də məsələyə daxildir. Bu baxımdan Xırdalan şəhər 1 nömrəli tam orta məktəbin direktoru Arifə Balakişiyevanın fəaliyyəti ilə bağlı yayılan müxtəlif yanaşmaların da faktlar əsasında, obyektiv və tərəfsiz şəkildə qiymətləndirilməsi vacibdir.

Arifə Balakişiyevanı uzun illərdir tanıyanların fikrincə, o, rəhbərlik etdiyi kollektivdə təşkilatçılıq bacarığı, tələbkarlığı və işə münasibəti ilə seçilən təhsil rəhbərlərindən biridir. Onun fəaliyyəti barədə müsbət fikirlərin səsləndirilməsi, əlbəttə, heç kəsin tənqiddən kənarda qalması anlamına gəlmir. Əksinə, hər bir rəhbərin fəaliyyəti açıq şəkildə qiymətləndirilə bilər və qiymətləndirilməlidir. Amma tənqid ilə ittihamı bir-birindən ayırmaq lazımdır. Tənqid konkret fakta, sənədə, hadisəyə və araşdırmaya söykənir. İttiham isə sübutsuz şəkildə təqdim olunanda artıq tamam başqa xarakter alır. Jurnalistikanın vəzifəsi kimisə əvvəlcədən günahkar elan etmək deyil, faktları ortaya qoymaq, tərəflərin mövqeyini dinləmək və nəticəni oxucunun mühakiməsinə buraxmaqdır.

Bu gün informasiya bolluğu şəraitində oxucunu inandırmaq əvvəlkindən daha çətindir. İnsanlar artıq yalnız emosional başlıqlara deyil, “Bunun sübutu nədir?” sualına cavab axtarırlar. Eyni iddianın müxtəlif saytlarda təkrar olunması isə həmin iddianı avtomatik olaraq həqiqətə çevirmir. Əksinə, bəzən təkrarın özü araşdırmanın yoxluğunu daha aydın göstərir. Əgər hansısa media qurumunun konkret iddiası varsa, onu sənədlərlə ortaya qoymaq mümkündür. Bunun üçün məktəbin fəaliyyəti, idarəetmə qərarları, təhsil göstəriciləri, kollektivin münasibəti və digər məsələlər araşdırıla bilər. Aidiyyəti qurumlara sorğu göndərilə, rəsmi mövqe öyrənilə və nəticələr ictimaiyyətə təqdim oluna bilər. Bu, həm jurnalist üçün, həm də oxucu üçün daha sağlam yanaşmadır. Əks halda, illər əvvəl ortaya atılmış iddiaların yeni fakt kimi təqdim olunması cəmiyyətin informasiya ehtiyacını qarşılamır.

Digər tərəfdən, haqqında yazı yayılan şəxsin mövqeyini öyrənmədən onun barəsində yekun hökm çıxarmaq da peşəkar jurnalistikanın prinsipləri ilə uzlaşmır. Çünki hər bir insanın özünü müdafiə etmək, iddialara cavab vermək və mövqeyini ictimaiyyətə çatdırmaq hüququ var.

Arifə Balakişiyevanın fəaliyyətinə münasibətdə də əsas ölçü şəxsi simpatiya və ya antipatiya deyil, fakt və nəticə olmalıdır.

Məktəbdə hansı işlər görülüb? Təhsil göstəriciləri necə dəyişib? Şagirdlərin və müəllimlərin fəaliyyəti hansı səviyyədədir? Kollektivdə idarəetmə necə qurulub? Valideynlərin münasibəti nədir? Aidiyyəti dövlət qurumlarının bu fəaliyyət barədə mövqeyi necədir? Əgər bunlar araşdırılarsa, cəmiyyət də həqiqəti daha asan görə bilər. Jurnalistikanın gücü də məhz bundadır: iddia yaratmaqda yox, həqiqəti üzə çıxarmaqda.

Bu gün mediada ən çox ehtiyac duyulan şeylərdən biri də budur. Çünki cəmiyyət artıq emosional hücumları deyil, sənədi, faktı və əsaslandırılmış mövqeni görmək istəyir.

Bir insanın fəaliyyətini tənqid etmək mümkündür. Hətta zərurət yarandıqda sərt tənqid də etmək olar. Lakin bunu edərkən jurnalistikanın ən mühüm sərhədi qorunmalıdır: faktla fərziyyə, tənqidlə böhtan, araşdırma ilə sifarişli informasiya bir-birinə qarışdırılmamalıdır.

Arifə Balakişiyeva ilə bağlı məsələ də məhz bu prizmadan qiymətləndirilməlidir. Əgər ortada konkret problem varsa, qoy sənədlər, faktlar və rəsmi mövqelər ortaya qoyulsun. Yox əgər söhbət yalnız təkrar olunan, mənbəyi və sübutu aydın olmayan iddialardan gedirsə, belə materialların cəmiyyətə nə verdiyi sual doğurur.

Mətbuatın vəzifəsi kimisə hədəfə çevirmək deyil. Mətbuatın vəzifəsi həqiqətin tərəfini tutmaqdır. Bu prinsip qorunduğu halda həm jurnalistikanın nüfuzu, həm də cəmiyyətin mediaya etimadı qorunacaq. Əks halda isə ən böyük zərəri tənqid olunan şəxs deyil, elə jurnalistikanın özü görəcək.