XƏZƏRİN SƏSSİZ SÜKANÇISI... - Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının rəisi Çingiz Səfərov
Bədii-publisistik oçerk
I hissə: Dənizin yaddaşında yaşayan insanlar
Səhər tezdən Xəzərin üzərində qəribə bir sakitlik olur. Sahildən baxan adam üçün bu sakitlik adi görünə bilər. Lakin dənizi tanıyanlar yaxşı bilirlər ki, onun sükutu da danışır. Bu sükutun içində minlərlə insanın zəhməti, yüzlərlə gəminin izi, onilliklərin təcrübəsi və böyük bir təsərrüfatın görünməyən həyatı yaşayır.
Dəniz heç vaxt təkcə su olmayıb.
O, həmişə yol olub.
Ölkələri birləşdirən yol.
İqtisadiyyatları birləşdirən yol.
İnsanları birləşdirən yol.
Azərbaycan üçün isə Xəzər dənizi həm də tarixdir, taledir, strateji üstünlükdür. Məhz buna görə dəniz nəqliyyatı ölkənin iqtisadi və geosiyasi həyatında xüsusi yer tutur.
Bu böyük sistemin fəaliyyətində görünən gəmilər, limanlar, yüklər və marşrutlarla yanaşı, görünməyən bir idarəetmə mexanizmi də mövcuddur. Həmin mexanizmin düzgün işləməsi üçün peşəkarlıq, məsuliyyət və uzun illərin təcrübəsi tələb olunur.
Belə mütəxəssislərdən biri də Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının rəisi Çingiz Səfərovdur.
Onun rəhbərlik etdiyi Dəniz Nəqliyyatı Donanması Azərbaycanın dəniz nəqliyyatı sistemində mühüm funksiyaları yerinə yetirən xüsusi struktur kimi fəaliyyət göstərir.
Bu strukturun gündəlik fəaliyyəti ilk baxışdan sadə görünə bilər. Lakin məsələnin mahiyyətinə vardıqda tamamilə fərqli mənzərə ortaya çıxır.
Müxtəlif təyinatlı yüklərin və sərnişinlərin daşınması, rabitə xidmətlərinin təşkili, radiomərkəzlərin fəaliyyəti, elektroradionaviqasiya sistemlərinin işlək vəziyyətdə saxlanılması, gəmilərin yüklənməsi və boşaldılması, yedək əməliyyatları, dibdərinləşdirmə işləri, naviqasiya nişanlarının quraşdırılması və texniki sazlığının təmin edilməsi – bütün bunlar bir sistem daxilində koordinasiya edilməlidir.
Burada səhvə yer yoxdur.
Çünki dəniz nəqliyyatı intizam və dəqiqlik tələb edən sahədir.
Bir naviqasiya işarəsinin yerində olmaması, bir texniki detalın vaxtında yoxlanılmaması və ya bir koordinasiya boşluğu böyük problemlərə səbəb ola bilər.
Buna görə də bu sahədə rəhbərlik yalnız inzibati vəzifə deyil.
Bu, həm də məsuliyyət məktəbidir.
Dənizin tələb etdiyi keyfiyyət
Dəniz insanı seçir.
Bu fikir bəlkə də romantik səslənə bilər.
Amma dənizçilik tarixini araşdıran hər kəs görər ki, bu sahədə uzun müddət qalmaq üçün xüsusi xarakter lazımdır.
Burada tələskənlik işləmir.
Burada emosional qərarlar nəticə vermir.
Burada hesablanmış addımlar, peşəkar yanaşma və məsuliyyət əsasdır.
Çingiz Səfərovun uzun illər ərzində Azərbaycan dənizçilik sektorunda müxtəlif rəhbər vəzifələrdə çalışması məhz bu keyfiyyətlərin formalaşmasının göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.
Dəniz nəqliyyatında rəhbərlik edən şəxs yalnız idarəçi olmur.
O, həm də texniki proseslərin mahiyyətini anlamalıdır.
Gəminin hərəkətindən tutmuş liman əməliyyatlarına qədər bütün mərhələlər barədə məlumatlı olmalıdır.
Məhz buna görə bu sahədə peşəkar kadrların yetişməsi illər tələb edir.
Təcrübə burada sadəcə iş stajı deyil.
Təcrübə təhlükəsizlik deməkdir.
Təcrübə düzgün qərar deməkdir.
Təcrübə etibar deməkdir.
Donanmanın görünməyən həyatı
Cəmiyyət adətən limana daxil olan gəmini görür.
Yükün daşındığını görür.
Lakin həmin prosesin arxasında çalışan böyük mexanizmi görmür.
Bir gəminin istismarı təkcə heyətin fəaliyyəti ilə məhdudlaşmır.
Gəminin texniki vəziyyətinin nəzarətdə saxlanılması, təmir işlərinin vaxtında aparılması, beynəlxalq standartlara uyğunluğun təmin olunması, təhlükəsizlik prosedurlarının icrası və onlarla başqa məsələ daim diqqət tələb edir.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının strukturunda fəaliyyət göstərən Quru yük liman məntəqəsi, Gəmi təmiri emalatxanası, Gəmi dalğıc və xilasetmə vasitələrinə xidmət üzrə stansiya və nəqliyyat gəmiləri vahid mexanizmin hissələridir.
Bu mexanizmin hər bir elementi öz yerində işləməlidir.
Əks halda sistemdə boşluq yaranar.
Bu isə dənizçilikdə qəbuledilməzdir.
Məhz buna görə idarəetmədə koordinasiya xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Missiya və məsuliyyət
Bu gün Azərbaycan Xəzər hövzəsində mühüm nəqliyyat-logistika mərkəzi kimi çıxış edir.
Şərqlə Qərbi birləşdirən beynəlxalq nəqliyyat marşrutlarının əhəmiyyəti artdıqca dəniz daşımalarının rolu da artır.
ASCO-nun missiyası yalnız yük daşımaqdan ibarət deyil.
Burada söhbət ölkənin tranzit imkanlarının genişləndirilməsindən, strateji enerji layihələrinin dəstəklənməsindən və Azərbaycanın regional logistika mərkəzinə çevrilməsinə töhfə verməkdən gedir.
Belə bir missiyanın həyata keçirilməsində Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının xüsusi rolu vardır.
Bu fəaliyyət təkcə iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür.
Bu fəaliyyət həm də dövlətçilik maraqları ilə bağlıdır.
Məhz buna görə dənizçilik sahəsində çalışan insanların fəaliyyəti çox vaxt görünməsə də, onların əməyinin nəticələri ölkənin ümumi inkişafında öz əksini tapır.
Dəyərlərdən əmələ keçən yol
Peşəkar heyət, ətraf mühitə məsuliyyət, təhlükəsizlik, keyfiyyətli xidmət və dayanıqlı inkişaf prinsipləri hər hansı şirkətin rəsmi sənədlərində yazıla bilər.
Lakin həmin prinsiplərin real fəaliyyətə çevrilməsi rəhbərlikdən və kollektivdən asılıdır.
Dənizçilik sahəsində isə bu prinsiplər xüsusilə vacibdir.
Çünki burada insan həyatı, texniki təhlükəsizlik və ətraf mühit bir-biri ilə sıx bağlıdır.
Təhlükəsizliyin təmin olunması yalnız qayda deyil.
Bu, peşə etikasıdır.
Ətraf mühitin qorunması yalnız öhdəlik deyil.
Bu, gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir.
Keyfiyyətli xidmət yalnız iqtisadi göstərici deyil.
Bu, etimadın ölçüsüdür.
Məhz buna görə müasir gəmiçilikdə uğur yalnız tonnaj və marşrutlarla ölçülmür.
Uğur həm də idarəetmənin keyfiyyəti ilə ölçülür.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyəti də bu baxımdan ölkənin dənizçilik ənənələrinin davamı kimi qiymətləndirilə bilər.
Dənizçilikdə bir həqiqət var:
Gəminin göyərtəsində görünən hər bir əmrin, hər bir manevrin, hər bir uğurlu səfərin arxasında uzun hazırlıq prosesi dayanır.
İnsanlar adətən limana daxil olan gəmini görürlər.
Lakin həmin gəminin səfərə hazırlanması üçün görülən işləri görmürlər.
Görmürlər ki, bir gəminin təhlükəsiz şəkildə hərəkəti üçün neçə-neçə mütəxəssis gecə-gündüz çalışır.
Görmürlər ki, dənizdə hər uğurlu səfərin arxasında məsuliyyət, nizam-intizam və peşəkarlıq dayanır.
Məhz buna görə dəniz nəqliyyatında rəhbərlik anlayışı yalnız inzibati idarəçilik deyil.
Bu, böyük və mürəkkəb sistemin fasiləsiz işləməsini təmin etmək bacarığıdır.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının rəisi kimi Çingiz Səfərovun fəaliyyəti də məhz belə bir məsuliyyət sahəsini əhatə edir.
Çünki burada söhbət təkcə gəmilərdən getmir.
Burada söhbət bütöv bir mexanizmdən gedir.
Yük daşımalarından tutmuş naviqasiya təminatına qədər,
texniki xidmətlərdən tutmuş təmir işlərinə qədər,
liman əməliyyatlarından tutmuş təhlükəsizlik tədbirlərinə qədər uzanan böyük bir fəaliyyət sahəsindən gedir.
Bu isə yalnız idarəçilik deyil.
Bu, sistem düşüncəsidir.
Dəniz intizamı
Dəniz hər zaman insanı dəqiqliyə öyrədib.
Səhvi bağışlamayan sahələrdən biri məhz dənizçilikdir.
Burada məsafələr böyükdür.
Qərarlar bəzən saniyələr içində qəbul edilməlidir.
Texniki səhvlər isə ciddi nəticələr doğura bilər.
Ona görə də dənizçilik mədəniyyətinin əsasında nizam-intizam dayanır.
Bu intizam yalnız sənədlərdə yazılan qaydalar deyil.
Bu, düşüncə tərzidir.
Bu düşüncə tərzi illərlə formalaşır.
Uzun müddət bu sahədə çalışan insanlar yaxşı bilirlər ki, dənizdə uğurun sirri təsadüfdə deyil.
Sistemli işdədir.
Planlaşdırmadadır.
Məsuliyyətdədir.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının gündəlik fəaliyyətinə nəzər saldıqda bu prinsipin nə qədər vacib olduğu daha aydın görünür.
Gəmilər vaxtında təmir olunmalıdır.
Texniki baxışlar gecikdirilməməlidir.
Naviqasiya avadanlıqları daim saz vəziyyətdə saxlanılmalıdır.
Rabitə sistemləri fasiləsiz işləməlidir.
Dalğıc və xilasetmə vasitələri hər an istifadəyə hazır olmalıdır.
Çünki dənizdə ehtiyat tədbiri sonradan görülmür.
Əvvəlcədən görülür.
Texniki etibarlılıq və təhlükəsizlik
Müasir gəmiçilikdə təhlükəsizlik anlayışı sadəcə qaydalar toplusu deyil.
Bu, bütöv bir fəlsəfədir.
Bir gəminin dənizə çıxmasından əvvəl onun texniki vəziyyətinin yoxlanılması, beynəlxalq normalara uyğunluğu, avadanlıqların sazlığı və ekipajın hazırlıq səviyyəsi ciddi nəzarət tələb edir.
Dəniz Registrinə təqdim olunacaq gəmilərin vaxtında və keyfiyyətli təmir olunması məhz buna görə mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Texniki etibarlılıq olmadan təhlükəsizlik mümkün deyil.
Təhlükəsizlik olmadan isə gəmiçilik fəaliyyətinin dayanıqlılığından danışmaq olmaz.
Bu sahədə çalışan rəhbərlər üçün hər bir texniki detal əslində insan həyatı ilə bağlı məsuliyyət daşıyır.
Buna görə də texniki məsələlərə peşəkar yanaşma gəmiçilik idarəçiliyinin ayrılmaz hissəsidir.
Xəzərin dəyişən mənzərəsi
Son illər regionda baş verən iqtisadi və geosiyasi dəyişikliklər Xəzər hövzəsinin əhəmiyyətini daha da artırıb.
Beynəlxalq yük axınlarının istiqamətində baş verən dəyişikliklər, Orta Dəhlizin inkişafı, yeni logistika marşrutlarının formalaşması Azərbaycanı daha mühüm tranzit mərkəzinə çevirib.
Bu yeni reallıq dəniz nəqliyyatının qarşısında da yeni vəzifələr qoyur.
Artıq söhbət yalnız mövcud marşrutların qorunmasından getmir.
Söhbət rəqabət qabiliyyətinin artırılmasından gedir.
Söhbət xidmət keyfiyyətinin yüksəldilməsindən gedir.
Söhbət daha çevik və daha müasir idarəetmə modellərinin tətbiqindən gedir.
Belə şəraitdə Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyəti ölkənin logistika imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Beynəlxalq əməkdaşlıq müstəvisində
Müasir gəmiçilik artıq yalnız milli sərhədlər daxilində fəaliyyət göstərən sahə deyil.
Bu gün dəniz nəqliyyatı beynəlxalq əməkdaşlıq, texnologiya mübadiləsi və qlobal standartlarla sıx bağlıdır.
Çingiz Səfərovun xarici sularda fəaliyyət göstərən donanma gəmilərinin təftişində və beynəlxalq tərəfdaşlarla keçirilən görüşlərdə iştirak etməsi də bu baxımdan diqqət çəkir.
Belə görüşlər yalnız protokol xarakteri daşımır.
Onlar təcrübə mübadiləsi üçün mühüm platformadır.
Müxtəlif ölkələrin gəmiçilik şirkətləri arasında əməkdaşlıq yeni imkanlar yaradır.
Texniki yeniliklərin tətbiqi sürətlənir.
Beynəlxalq standartların mənimsənilməsi asanlaşır.
Azərbaycan dənizçilərinin peşəkar potensialı daha geniş auditoriyaya təqdim olunur.
Bu isə bütövlükdə ölkənin dənizçilik nüfuzunun güclənməsinə xidmət edir.
İnsan amili
Dənizçilikdə texnika çox vacibdir.
Lakin hər bir texnikanın arxasında insan dayanır.
Ən müasir gəmini də idarə edən insandır.
Ən mürəkkəb sistemləri işlədən də insandır.
Məhz buna görə ASCO-nun dəyərlərində personalın xüsusi yer tutması təsadüfi deyil.
Təcrübəli üzən heyət və peşəkar komanda hər bir uğurun əsasını təşkil edir.
İllərlə dənizdə çalışan insanlar yaxşı bilirlər ki, bu peşə yalnız bilik deyil.
Bu peşə xarakter tələb edir.
Səbir tələb edir.
Dəqiqlik tələb edir.
Komanda ruhu tələb edir.
Dənizdə heç kim təkbaşına uğur qazanmır.
Uğur kollektiv əməyin nəticəsi olur.
Bu mənada rəhbərin əsas vəzifələrindən biri də peşəkar komandanın formalaşdırılması və onun potensialının düzgün istiqamətləndirilməsidir.
Görünməyən zəhmətin dəyəri
Bəzən ən böyük işlər göz önündə olmur.
Onlar statistikalarda görünür.
Hesabatlarda görünür.
Amma gündəlik həyatın içində görünmür.
Dəniz nəqliyyatı da belə sahələrdəndir.
Bir gəmi limana vaxtında çatanda bu adi hadisə kimi görünə bilər.
Amma həmin nəticənin arxasında yüzlərlə insanın əməyi dayanır.
Bir naviqasiya nişanının yerində olması,
bir radiomərkəzin fasiləsiz işləməsi,
bir yedək əməliyyatının uğurla başa çatması,
bir gəminin vaxtında təmirdən çıxması —
bunların hər biri görünməyən böyük zəhmətin nəticəsidir.
Bu zəhmətin dəyəri isə ən çox məhz belə sistemlərdə çalışan insanlar tərəfindən başa düşülür.
Xəzərin sabahına doğru
Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran mühüm vəzifələrdən biri nəqliyyat-logistika imkanlarını daha da genişləndirməkdir.
Ölkənin coğrafi mövqeyi bu baxımdan böyük üstünlüklər yaradır.
Lakin üstünlükdən nəticə əldə etmək üçün peşəkar idarəetmə, müasir infrastruktur və davamlı inkişaf strategiyası tələb olunur.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyəti də məhz bu ümumi strategiyanın mühüm hissəsidir.
Burada hər bir uğurlu səfər,
hər bir təhlükəsiz əməliyyat,
hər bir vaxtında yerinə yetirilən texniki xidmət
ölkənin ümumi inkişaf xəttinə xidmət edir.
Bəzən böyük nəticələr məhz görünməyən zəhmətin üzərində qurulur.
Xəzərin sahilində fəaliyyət göstərən insanlar bunu yaxşı bilirlər.
Çünki onlar hər gün dənizin dəyişən üzünü görürlər.
Amma eyni zamanda dəyişməyən bir həqiqəti də yaxşı bilirlər:
Dəniz etibarı sevir.
Etibar isə peşəkarlıqdan başlayır.
III hissə: Dənizlə danışan adamlar
Dünyada elə peşələr var ki, onlar yalnız əmək fəaliyyəti deyil, həyat tərzinə çevrilir.
Dənizçilik məhz belə peşələrdəndir.
Dənizçi müəyyən saatlarda işə gəlib, müəyyən saatlarda işdən çıxan insan deyil. O, məsuliyyəti ilə yaşayan, intizamı ilə düşünən, təhlükəsizliyi peşə prinsipinə çevirən adamdır.
Bəlkə də buna görə dənizçilik məktəbi keçmiş insanların xarakterində xüsusi bir möhkəmlik olur.
Çünki dəniz insanı dəyişir.
Onu daha səbirli edir.
Daha diqqətli edir.
Daha məsuliyyətli edir.
Xəzər sahillərində formalaşmış Azərbaycan dənizçilik ənənələrinin kökündə də məhz bu xüsusiyyətlər dayanır.
Bu ənənələr bir gündə yaranmayıb.
Onlar onilliklər boyu formalaşıb.
Nəsildən-nəslə keçib.
Limanlardan gəmilərə, gəmilərdən isə yeni nəsil dənizçilərə ötürülüb.
Bu gün Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyətində də həmin ənənələrin davamını görmək mümkündür.
Burada müasir texnologiyalar tətbiq olunur.
Yeni standartlar mənimsənilir.
Lakin peşəkarlığın əsasında yenə də insan amili dayanır.
Hər gəminin öz taleyi var
Dənizçilər arasında belə bir fikir var:
— Hər gəminin öz taleyi olur.
Bu ifadə ilk baxışdan poetik səslənə bilər.
Lakin əslində onun arxasında böyük həqiqət dayanır.
Çünki hər gəmi uzun bir yol keçir.
Tikilir.
Sınaqlardan çıxır.
Səfərlərə başlayır.
Fırtınalar görür.
Yüklər daşıyır.
Limanlara daxil olur.
Yenidən dənizə çıxır.
İllər keçir.
Nəsillər dəyişir.
Amma gəmi xidmətini davam etdirir.
Bu prosesin fasiləsiz davam etməsi isə peşəkar texniki xidmət olmadan mümkün deyil.
Məhz buna görə Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının strukturunda fəaliyyət göstərən gəmi təmiri emalatxanası xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Burada görülən işlər sadəcə təmir deyil.
Burada etibarlılıq bərpa olunur.
Burada təhlükəsizlik möhkəmləndirilir.
Burada gələcək səfərlərin təməli qoyulur.
Bir çox hallarda insanların görmədiyi ən böyük işlər məhz burada həyata keçirilir.
Dənizin görünməyən qəhrəmanları
Adətən diqqət gəmi kapitanlarına yönəlir.
Bu təbiidir.
Çünki onlar səfərin önündə görünürlər.
Lakin hər uğurlu səfərin arxasında böyük kollektiv dayanır.
Mexaniklər.
Mühəndislər.
Elektriklər.
Rabitə mütəxəssisləri.
Dalğıclar.
Texniki xidmət əməkdaşları.
Liman işçiləri.
Naviqasiya mütəxəssisləri.
Onların hər biri ümumi sistemin ayrılmaz hissəsidir.
Bir nəfərin zəif işi bütöv mexanizmə təsir göstərə bilər.
Məhz buna görə dənizçilik kollektiv peşə hesab olunur.
Burada fərdi uğur anlayışı nisbidir.
Əsas uğur komandanın uğurudur.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyətində də bu prinsip aydın görünür.
Çünki böyük nəticələr yalnız peşəkar komanda ilə əldə edilir.
Naviqasiya nişanlarının dili
Dənizə uzaqdan baxan adam üçün naviqasiya nişanları sadəcə metal konstruksiyalar kimi görünə bilər.
Lakin dənizçi üçün onlar danışan işarələrdir.İstiqamət göstərən bələdçilərdir.
Təhlükəsizliyin görünən simvollarıdır.
Gecənin qaranlığında işıq saçan mayaklar kimi onlar da dəniz yolunun ayrılmaz hissəsidir.
Bu nişanların quraşdırılması və saz vəziyyətdə saxlanılması Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının mühüm fəaliyyət istiqamətlərindən biridir.
Bəzən bir işığın yanması minlərlə ton yükün təhlükəsiz daşınmasına xidmət edir.
Bəzən bir nişanın düzgün yerləşdirilməsi böyük risklərin qarşısını alır.
Bu isə göstərir ki, dənizçilikdə kiçik görünən detalların əhəmiyyəti son dərəcə böyükdür.
Dalğıclar və xilasedicilər
Dəniz hər zaman insanı sınağa çəkib.
Bu gün texnologiyalar inkişaf etsə də, dənizin öz qanunları dəyişməyib.
Məhz buna görə xilasedici və dalğıc xidmətləri gəmiçilik sisteminin mühüm hissəsi olaraq qalır.
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının strukturunda fəaliyyət göstərən müvafiq xidmət sahələri təhlükəsizlik zəncirinin vacib halqalarından biridir.
Onların fəaliyyəti çox vaxt görünmür.
Lakin ehtiyac yarananda onların peşəkarlığı xüsusi əhəmiyyət qazanır.
Bu sahədə çalışan insanlar yüksək hazırlıq tələb edən peşələrin daşıyıcılarıdır.
Onların işi risklidir.
Məsuliyyətlidir.
Eyni zamanda son dərəcə vacibdir.
Müasir idarəetmə və ənənələrin vəhdəti
Müasir gəmiçilik yalnız təcrübəyə söykənmir.
Bu gün informasiya texnologiyaları, rəqəmsal idarəetmə sistemləri və beynəlxalq standartlar sahənin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.
Lakin texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, insan amilini əvəz edə bilmir.
Peşəkar qərarvermə bacarığı hələ də əsas amillərdən biri olaraq qalır.
Bu baxımdan müasir rəhbərlik modeli iki mühüm istiqamətin vəhdətini tələb edir:
ənənə və yenilik.
Bir tərəfdən illərlə formalaşmış dənizçilik təcrübəsi qorunmalıdır.
Digər tərəfdən isə yeni texnologiyalar mənimsənilməlidir.
Bu tarazlığı qorumaq isə idarəetmənin ən mühüm vəzifələrindən biridir.
Dəniz və dövlətçilik
Azərbaycan tarixində dənizçilik yalnız iqtisadi fəaliyyət sahəsi olmayıb.
O, dövlətçilik tarixinin də mühüm hissəsidir.
Bu gün ölkənin beynəlxalq nəqliyyat-logistika sistemində mövqeyinin güclənməsi də müəyyən mənada dənizlə bağlıdır.
Azərbaycan Avropa ilə Asiya arasında mühüm körpü rolunu oynayır.
Bu körpünün əsas dayaqlarından biri isə məhz nəqliyyat infrastrukturudur.
ASCO-nun fəaliyyət istiqamətləri də bu ümumi strateji xəttin tərkib hissəsidir.
Dəniz Nəqliyyatı Donanması isə həmin sistemdə özünəməxsus yer tutur.
Burada həyata keçirilən hər bir əməliyyat yalnız istehsalat göstəricisi deyil.
Bu əməliyyatlar ölkənin iqtisadi potensialının güclənməsinə xidmət edən proseslərin tərkib hissəsidir.
Rəhbərliyin görünməyən tərəfi
İnsanlar çox vaxt rəhbər vəzifələri yalnız qərarvermə prosesi kimi təsəvvür edirlər.
Lakin böyük təsərrüfat sistemlərində rəhbərlik bundan daha geniş anlayışdır.
Burada planlaşdırma var.
Koordinasiya var.
Risklərin qiymətləndirilməsi var.
Kadr siyasəti var.
Texniki nəzarət var.
Təhlükəsizlik məsələləri var.
Bir sözlə, sistemin bütün elementlərinin ahəngdar işləməsinə cavabdehlik var.
Dəniz Nəqliyyatı Donanması kimi çoxşaxəli fəaliyyət göstərən strukturda bu məsuliyyət daha da artır.
Çünki burada hər bir qərarın əməli nəticəsi olur.
Məhz buna görə belə strukturlara rəhbərlik edən şəxslərin üzərinə düşən yük yalnız inzibati xarakter daşımır.
Bu, həm də peşəkar məsuliyyətdir.
Sakit görünən böyük həyat
Bəzən limana baxanda hər şey sakit görünür.
Gəmilər dayanıb.
Kranlar işləyir.
İnsanlar gündəlik vəzifələrini yerinə yetirirlər.
Lakin bu sakit mənzərənin arxasında böyük həyat var.
Burada minlərlə proses paralel şəkildə davam edir.
Burada hər gün yeni tapşırıqlar yerinə yetirilir.
Burada hər gün yeni məsuliyyətlər daşıyır.
Burada hər gün ölkənin nəqliyyat sisteminin mühüm bir hissəsi işləyir.
Bu fəaliyyətin əsas məqsədi isə sadədir:
Etibarlı xidmət göstərmək.
Təhlükəsizliyi təmin etmək.
Dövlətin strateji maraqlarına töhfə vermək.
Və Xəzərin üzərində qurulmuş böyük dənizçilik ənənəsini gələcəyə daşımaq.
Belə ənənələrin yaşaması isə yalnız gəmilərlə mümkün olmur.
Bu ənənələri yaşadan insanlar olur.
Peşəsinə sadiq insanlar.
Məsuliyyətini anlayan insanlar.
Dənizlə danışmağı bacaran insanlar.
Çünki dəniz hər kəsə sirrini açmır.
O, yalnız ona hörmət edənləri qəbul edir.
Və bəlkə də buna görə dənizçilik tarixinin ən böyük qəhrəmanları həmişə səssiz insanlar olublar.
Onlar çox danışmayıblar.
Sadəcə öz işlərini görüblər.
Lakin gördükləri işlər ölkələrin iqtisadiyyatında, nəqliyyat xəritələrində və insanların həyatında uzun illər yaşayır.
Dənizçilik tarixində ən maraqlı cəhətlərdən biri budur ki, bu sahədə çalışan insanlar heç vaxt yalnız bu günü düşünmürlər.
Onlar həmişə üfüqə baxırlar.
Üfüq isə dənizdə sadəcə göylə suyun qovuşduğu xətt deyil.
Üfüq gələcəyin rəmzidir.
İrəlidə görünən, lakin hələ tam çatılmayan məqsədlərin simvoludur.
Məhz buna görə dənizçilikdə inkişaf anlayışı da fərqli məna daşıyır.
Burada əldə olunan hər uğur növbəti mərhələnin başlanğıcı hesab edilir.
Çünki dəniz heç vaxt dayanmağı sevmir.
Dəniz daim hərəkət tələb edir.
Daim yenilənmə tələb edir.
Daim irəli baxmağı tələb edir.
Bu gün Azərbaycan dənizçiliyinin qarşısında duran vəzifələr də məhz belə bir baxış tələb edir.
Ölkənin nəqliyyat-logistika potensialının genişlənməsi, beynəlxalq yükdaşımaların artması, Xəzərin strateji əhəmiyyətinin yüksəlməsi dənizçilik sektoruna yeni imkanlarla yanaşı, yeni məsuliyyətlər də gətirir.
Böyük Dəhlizin Dəniz Qapısı
Son illərdə dünyanın nəqliyyat xəritəsində ciddi dəyişikliklər baş verir.
Qlobal iqtisadi münasibətlər yeni marşrutlar formalaşdırır.
Şərqlə Qərb arasında yük axınlarının intensivləşməsi Orta Dəhlizin əhəmiyyətini artırır.
Azərbaycan isə bu dəhlizin ən mühüm iştirakçılarından biri kimi çıxış edir.
Ölkənin coğrafi mövqeyi ona nadir üstünlük qazandırıb.
Bir tərəfdə Mərkəzi Asiya.
Digər tərəfdə Avropa.
Bir tərəfdə enerji resursları.
Digər tərəfdə iri istehlak bazarları.
Bu coğrafiya təkcə xəritə üstünlüyü deyil.
Bu, iqtisadi məsuliyyətdir.
Bu, strateji missiyadır.
Məhz belə bir şəraitdə Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyəti yeni məna qazanır.
Çünki dəniz nəqliyyatı artıq yalnız daşınma prosesi deyil.
O, beynəlxalq iqtisadi əlaqələrin mühüm elementidir.
Sloqandan reallığa
ASCO-nun sloqanı diqqət çəkir:
“Avropa və Asiya arasında Sizin ən qısa körpünüz.”
Bu ifadə ilk baxışda marketinq mesajı kimi görünə bilər.
Əslində isə onun arxasında böyük strateji məzmun dayanır.
Körpü olmaq asan deyil.
Körpü etibarlı olmalıdır.
Möhkəm olmalıdır.
Davamlı olmalıdır.
Üzərindən keçən yükə tab gətirməlidir.
Dəniz nəqliyyatında da vəziyyət fərqli deyil.
Burada etibar əsas kapital hesab olunur.
Müştəri üçün vaxtında yerinə yetirilən xidmət etibardır.
Tərəfdaş üçün təhlükəsiz əməliyyat etibardır.
Dövlət üçün dayanıqlı fəaliyyət etibardır.
Məhz buna görə müasir gəmiçilikdə ən vacib anlayışlardan biri etibarlılıqdır.
Dayanıqlı inkişaf fəlsəfəsi
Müasir dünyada inkişaf yalnız iqtisadi göstəricilərlə ölçülmür.
Əvvəllər əsas diqqət gəlirlərə və dövriyyəyə yönəlirdisə, bu gün dayanıqlı inkişaf anlayışı ön plana çıxır.
Bu anlayışın əsasında üç mühüm prinsip dayanır:
iqtisadi səmərəlilik,
sosial məsuliyyət,
ətraf mühitə qayğı.
Dənizçilik sahəsində bu prinsiplər xüsusilə vacibdir.
Çünki dəniz həm iqtisadi resursdur, həm nəqliyyat magistralıdır, həm də təbii sərvətdir.
Onu qorumaq gələcək nəsillər qarşısında məsuliyyətdir.
ASCO-nun fəaliyyətində ətraf mühitin qorunmasının xüsusi yer tutması da məhz bu yanaşmadan irəli gəlir.
Müasir gəmiçilik yalnız yük daşımaq deyil.
O, həm də ekoloji məsuliyyət daşımaqdır.
Gələcək texnologiyaların astanasında
Dünya gəmiçiliyi sürətlə dəyişir.
Rəqəmsal texnologiyalar, süni intellekt sistemləri, avtomatlaşdırılmış idarəetmə modelləri artıq sahənin ayrılmaz hissəsinə çevrilməkdədir.
Yeni nəsil gəmilər daha təhlükəsizdir.
Daha qənaətlidir.
Daha ekolojidir.
Bu dəyişikliklər Azərbaycan dənizçiliyinin qarşısında da yeni vəzifələr qoyur.
Müasir texnologiyaların mənimsənilməsi artıq seçim deyil.
Zərurətdir.
Lakin texnologiyalar nə qədər inkişaf etsə də, insan amili öz əhəmiyyətini itirmir.
Əksinə.
Texnologiyanı idarə edən insanın peşəkarlığı daha vacib olur.
Bu səbəbdən gələcəyin uğurlu gəmiçiliyi yalnız müasir avadanlıqlara deyil, peşəkar kadrlara da söykənəcək.
Dənizçi düşüncəsi
Dənizçilər haqqında deyilən maraqlı bir fikir var:
Onlar məsafələrlə düşünürlər.
Bu ifadə təsadüfi deyil.
Çünki dənizçilik insanı uzunmüddətli baxışa öyrədir.
Qısamüddətli qərarlar burada nadir hallarda uğur gətirir.
Burada planlar aylarla, illərlə hesablanır.
Burada risklər əvvəlcədən qiymətləndirilir.
Burada ehtiyat variantları hazırlanır.
Bu düşüncə tərzi idarəetməyə də təsir edir.
Məhz buna görə dənizçilik sahəsində çalışan rəhbərlər adətən sistemli düşüncə ilə seçilirlər.
Onlar bugünkü nəticəni deyil, sabahkı dayanıqlılığı da nəzərə alırlar.
Xəzərin insanları
Xəzər yalnız coğrafi məkan deyil.
O, həm də xarakter məktəbidir.
Bu dənizin sahillərində yetişən insanlar zəhmətə alışırlar.
Səbirli olurlar.
Möhkəm olurlar.
Çünki dəniz insana asan heç nə vermir.
Əldə olunan hər nəticənin arxasında zəhmət dayanır.
Azərbaycan dənizçiliyinin uğurlarının kökündə də məhz bu insan amili dayanır.
Gəmilər dəyişir.
Texnologiyalar dəyişir.
Limanlar yenilənir.
Amma peşəkarlıq, məsuliyyət və etibar kimi dəyərlər dəyişmir.
Məhz bu dəyərlər hər bir uğurun əsasını təşkil edir.
Çingiz Səfərov və məsuliyyət məktəbi
Dəniz Nəqliyyatı Donanmasının fəaliyyəti haqqında danışarkən bir mühüm məqam xüsusi diqqət çəkir.
Bu strukturun fəaliyyəti müxtəlif istiqamətləri əhatə edir:
yükdaşımalar,
texniki xidmət,
naviqasiya təminatı,
təmir işləri,
yedək əməliyyatları,
dalğıc və xilasetmə xidmətləri.
Belə çoxşaxəli sistemə rəhbərlik etmək yalnız vəzifə deyil.
Bu, peşəkar koordinasiya bacarığı tələb edən məsuliyyətdir.
Uzun illər dənizçilik sahəsində çalışan mütəxəssis kimi Çingiz Səfərovun fəaliyyəti də məhz bu kontekstdə qiymətləndirilə bilər.
Çünki böyük sistemlərdə uğur çox zaman bir nəfərin görünən fəaliyyəti ilə deyil, bütöv mexanizmin ahəngdar işləməsi ilə ölçülür.
Dənizin öyrətdiyi həqiqət
Dəniz insanlara çox şey öyrədir.
Səbr öyrədir.
Məsuliyyət öyrədir.
Dəqiqlik öyrədir.
Və ən əsası, insanı öz işinə hörmətlə yanaşmağa öyrədir.
Bəlkə də buna görə dənizçilik sahəsində çalışan insanların əksəriyyəti gurultulu çıxışları deyil, konkret nəticələri üstün tuturlar.
Onlar yaxşı bilirlər ki, dəniz sözə deyil, əmələ qiymət verir.
Bir gəminin təhlükəsiz limana çatması bəzən yüz çıxışdan daha dəyərlidir.
Bir uğurlu əməliyyat bəzən uzun hesabatlardan daha çox şey deyir.
Bir peşəkar qərar isə bəzən illərlə davam edən etimad yaradır.
Son söz əvəzinə
Xəzərin sahilində gün batır.
Üfüq tədricən qızılı rəngə boyanır.
Limanlarda həyat isə davam edir.
Gəmilər yenə səfərə hazırlaşır.
Naviqasiya işıqları yanır.
Mühəndislər işləyir.
Dənizçilər növbəyə çıxırlar.
Sistem fəaliyyətini davam etdirir.
Bütün bunların arxasında isə görünməyən böyük əmək dayanır.
Məhz həmin əmək Azərbaycanın dənizçilik tarixinin bu gününü formalaşdırır.
Məhz həmin əmək ölkənin gələcək nəqliyyat imkanlarının təməlini qoyur.
Və məhz həmin əmək Xəzərin üzərində qurulan böyük etibar körpüsünü yaşadır.
Bu körpünün dayaqları isə gəmilərdən və limanlardan əvvəl insanlardır.
Peşəsinə sadiq insanlar.
Məsuliyyətini anlayan insanlar.
Dənizi sadəcə iş yeri deyil, həyat məktəbi hesab edən insanlar.
Xəzər onların yaddaşında yaşayır.
Onlar isə Xəzərin tarixində.
