Naxçıvana dron hücumu qonşuluq prinsiplərinə zərbə və region üçün təhlükəli presedentdir

Son günlər Naxçıvan Muxtar Respublikası istiqamətində İran İslam Respublikası ərazisindən həyata keçirilən dron hücumları regionda onsuz da kövrək olan təhlükəsizlik mühitini ciddi şəkildə sarsıtmışdır. Bu hadisə təkcə lokal hərbi insident kimi qiymətləndirilə bilməz. Söhbət beynəlxalq hüququn əsas prinsiplərinin pozulmasından, suveren dövlətin ərazi bütövlüyünə qarşı açıq qəsddən gedir. Belə bir addım yalnız iki ölkə arasındakı münasibətlərə deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda sabitlik və təhlükəsizlik balansına mənfi təsir göstərir.

Lakin Naxçıvan istiqamətində baş vermiş son hadisələr göstərir ki, qarşı tərəf eyni məsuliyyət və siyasi etikaya hər zaman riayət etmir. Mülki infrastruktura, o cümlədən dinc insanların istifadə etdiyi obyektlərə yönələn hücumlar beynəlxalq hüququn fundamental prinsiplərinin pozulması deməkdir. Mülki obyektlərin hədəfə alınması isə heç bir halda hərbi zərurətlə izah oluna bilməz və bu cür addımlar beynəlxalq hüquq müstəvisində ciddi məsuliyyət doğuran əməllər hesab olunur.

Hadisənin başqa bir diqqət çəkən tərəfi də ondan ibarətdir ki, rəsmi Bakı bütün hallarda humanist mövqe nümayiş etdirmişdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İranın ali dini rəhbərinin vəfatı ilə bağlı dərhal başsağlığı vermiş, səfirliyə baş çəkərək İran xalqının kədərini bölüşmüşdür. Bu, Azərbaycanın dövlətlərarası münasibətlərdə etik və humanitar dəyərlərə verdiyi önəmin bariz nümunəsi idi. Belə bir fonda Naxçıvana qarşı həyata keçirilən hücumlar təbii ki, cəmiyyətdə ciddi narahatlıq və haqlı suallar doğurur.

Məsələnin daha geniş bir konteksti də mövcuddur. İran daxilində milyonlarla azərbaycanlı yaşayır və onlar uzun illərdir ki, bir sıra fundamental hüquqların məhdudlaşdırılması ilə üz-üzə qalırlar. Ana dilində təhsil imkanlarının məhdudluğu, milli-mədəni hüquqların lazımi səviyyədə təmin olunmaması tez-tez beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatlarının da diqqətini çəkən məsələlərdəndir. Bu mənzərə fonunda rəsmi Tehranın regionda gərginlik yaradan addımları təbii ki, daha geniş müzakirələrə səbəb olur.

Tarix göstərir ki, regionumuzda sabitliyin qorunması yalnız qarşılıqlı hörmət, beynəlxalq hüquqa sadiqlik və siyasi məsuliyyət sayəsində mümkündür. Bu prinsiplər pozulduğu zaman isə yaranan gərginlik təkcə iki ölkənin münasibətlərinə deyil, bütövlükdə regional təhlükəsizlik arxitekturasına təsir göstərir.

Bu baxımdan rəsmi Tehran baş vermiş hadisəyə aydınlıq gətirməli, beynəlxalq ictimaiyyət qarşısında izahat verməli və bu kimi halların təkrarlanmaması üçün konkret addımlar atmalıdır. Azərbaycan isə öz növbəsində dövlət suverenliyini və vətəndaşlarının təhlükəsizliyini qorumaq hüququna malikdir və bu hüquq beynəlxalq hüquq normaları ilə də təsbit olunmuşdur.

Naxçıvana qarşı yönəlmiş bu hücum bir daha göstərir ki, regionda sabitlik təsadüfən deyil, yalnız məsuliyyətli siyasət və qarşılıqlı etimad nəticəsində qoruna bilər. Bu etimadı sarsıdan hər bir addım isə yalnız gərginliyi dərinləşdirir və gələcək münasibətlər üçün təhlükəli presedent yaradır.